{"id":58428,"date":"2025-07-10T11:30:14","date_gmt":"2025-07-10T18:30:14","guid":{"rendered":"https:\/\/vietvalley.com\/cach-mang-khoai-tay\/"},"modified":"2025-07-10T11:30:14","modified_gmt":"2025-07-10T18:30:14","slug":"cach-mang-khoai-tay","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/cach-mang-khoai-tay\/","title":{"rendered":"C\u00e1ch m\u1ea1ng khoai t\u00e2y"},"content":{"rendered":"<p>Gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ef7 XVIII, n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p v\u1eabn c\u00f2n ch\u00ecm \u0111\u1eafm trong b\u00f3ng t\u1ed1i c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn y h\u1ecdc c\u1ed5 h\u1ee7 v\u00e0 l\u00f2ng tin m\u00f9 qu\u00e1ng. M\u1ed9t trong nh\u1eefng n\u1ea1n nh\u00e2n \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u1ea5y, th\u1eadt kh\u00f4ng ng\u1edd, l\u1ea1i ch\u00ednh l\u00e0\u2026 c\u1ee7 khoai t\u00e2y.<\/p>\n<p>Ph\u1ea7n \u0111\u00f4ng d\u00e2n ch\u00fang khi \u1ea5y cho r\u1eb1ng khoai t\u00e2y l\u00e0 th\u1ee9 c\u1ee7 x\u1ea5u x\u00ed, ch\u1ec9 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng cho heo \u0103n th\u00f4i. Th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3 quy\u1ebft n\u00f3 g\u00e2y b\u1ec7nh phong c\u00f9i, r\u1ed3i \u0111\u1ee7 th\u1ee9 ch\u1ee9ng t\u1eadt \u00e1c \u0111\u1ed9c kh\u00e1c m\u00e0 ch\u01b0a ai d\u00e1m minh oan.<\/p>\n<p>N\u0103m 1748, Qu\u1ed1c H\u1ed9i Ph\u00e1p long tr\u1ecdng ban h\u00e0nh ngh\u1ecb quy\u1ebft\u2026 c\u1ea5m tr\u1ed3ng khoai t\u00e2y tr\u00ean \u0111\u1ea5t Ph\u00e1p. M\u1ed9t b\u1ea3n \u00e1n t\u1eed h\u00ecnh d\u00e0nh cho lo\u00e0i c\u1ee7 v\u00f4 t\u1ed9i, ch\u1ec9 v\u00ec n\u00f3 kh\u00e1c l\u1ea1, \u0111en s\u00ec v\u00e0 ph\u1ee7 \u0111\u1ea7y b\u00f9n \u0111\u1ea5t!<\/p>\n<p>L\u1ecbch s\u1eed, nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng l\u1ec7, l\u1ea1i d\u00e0nh ph\u1ea7n cho k\u1ebb ki\u00ean nh\u1eabn v\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ea7u \u00f3c kh\u00e1c bi\u1ec7t. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 l\u00e0 Antoine-Augustin Parmentier, m\u1ed9t d\u01b0\u1ee3c s\u0129 trong qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Ph\u00e1p. S\u1ed1 ph\u1eadn \u0111\u01b0a \u0111\u1ea9y \u00f4ng \u0111\u1ebfn m\u1ed9t s\u1ee9 m\u1ec7nh kh\u00f4ng ai t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c: gi\u1ea3i oan cho c\u1ee7 khoai \u2013 b\u1eb1ng m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u1eb3ng ai ng\u1edd t\u1edbi.<\/p>\n<p>Trong Chi\u1ebfn tranh B\u1ea3y N\u0103m, Parmentier b\u1ecb qu\u00e2n Ph\u1ed5 b\u1eaft l\u00e0m t\u00f9 binh. Thay v\u00ec \u0111\u00f3i kh\u00e1t nh\u01b0 bao chi\u1ebfn s\u0129 b\u1ea5t h\u1ea1nh kh\u00e1c, \u00f4ng l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng\u2026 b\u1eb1ng khoai t\u00e2y lu\u1ed9c. Ng\u00e0y n\u00e0y qua th\u00e1ng n\u1ecd, ch\u1ec9 m\u1ed9t th\u1ee9 duy nh\u1ea5t tr\u00ean m\u00e2m \u2013 c\u1ee7 khoai \u2013 \u00f4ng v\u1eabn s\u1ed1ng nh\u0103n r\u0103ng, kh\u00f4ng phong c\u00f9i, kh\u00f4ng n\u1ed5i m\u1ee5n, kh\u00f4ng h\u1ec1 \u0111\u1ed5 b\u1ec7nh, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f2n c\u1ea3m th\u1ea5y kh\u1ecfe ra. Ch\u00ednh trong ho\u00e0n c\u1ea3nh kh\u1ed1n c\u00f9ng \u1ea5y, Parmentier nh\u1eadn ra m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u gi\u1ea3n d\u1ecb m\u00e0 c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p b\u1ea5y l\u00e2u b\u1ecf qua: khoai t\u00e2y l\u00e0 th\u1ef1c ph\u1ea9m b\u1ed5 d\u01b0\u1ee1ng, an to\u00e0n tuy\u1ec7t \u0111\u1ed1i.<\/p>\n<p>Tr\u1edf v\u1ec1 sau chi\u1ebfn tranh, thay v\u00ec ch\u1ecdn ngh\u1ec1 vi\u1ebft h\u1ed3i k\u00fd k\u1ec3 l\u1ec3 nh\u01b0 bao t\u00f9 binh, Parmentier quy\u1ebft t\u00e2m nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7 khoai v\u1edbi \u0111am m\u00ea v\u00e0 l\u00fd tr\u00ed c\u1ee7a m\u1ed9t nh\u00e0 khoa h\u1ecdc ch\u00e2n ch\u00ednh. Lu\u1eadn \u00e1n y h\u1ecdc v\u00e0 ph\u00e2n t\u00edch dinh d\u01b0\u1ee1ng c\u00f4ng phu c\u1ee7a \u00f4ng \u0111\u00e3 ch\u1ee9ng minh khoai t\u00e2y ch\u1ee9a h\u00e0m l\u01b0\u1ee3ng tinh b\u1ed9t cao, nhi\u1ec1u vitamin C, s\u1eaft v\u00e0 ch\u1ea5t x\u01a1, ho\u00e0n to\u00e0n x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng g\u00f3p m\u1eb7t trong b\u1eefa \u0103n ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p, thay v\u00ec b\u1ecb x\u1ebfp v\u00e0o m\u00e1ng heo.<\/p>\n<p>N\u0103m 1772, sau nhi\u1ec1u n\u1ed7 l\u1ef1c v\u1eadn \u0111\u1ed9ng, \u00f4ng thuy\u1ebft ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7n Y H\u1ecdc Paris g\u1ee1 b\u1ecf \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn c\u0169 k\u1ef9, ch\u00ednh th\u1ee9c c\u00f4ng nh\u1eadn khoai t\u00e2y l\u00e0 th\u1ef1c ph\u1ea9m an to\u00e0n cho con ng\u01b0\u1eddi. Th\u1eafng l\u1ee3i tr\u00ean gi\u1ea5y t\u1edd l\u00e0 v\u1eady, nh\u01b0ng l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi v\u1eabn c\u00f2n e d\u00e8, nghi k\u1ef5.<\/p>\n<p>Mu\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p \u0103n khoai t\u00e2y, Parmentier kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00f4ng c\u1eady v\u00e0o gi\u00e1o s\u01b0 \u00e1o th\u1ee5ng trong gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1eddng. \u00d4ng ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh v\u00e0o l\u00f2ng tham, t\u00ednh t\u00f2 m\u00f2, th\u00f3i s\u00ednh h\u00e0ng qu\u00fd c\u1ee7a d\u00e2n ch\u00fang. V\u1edf k\u1ecbch thi\u00ean t\u00e0i b\u1eaft \u0111\u1ea7u.<\/p>\n<p>Vua Louis XVI, v\u1ed1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u1ea3m t\u00ecnh v\u1edbi gi\u1edbi khoa h\u1ecdc, c\u1ea5p cho Parmentier m\u1ed9t m\u1ea3nh \u0111\u1ea5t \u1edf Sablons \u0111\u1ec3 tr\u1ed3ng khoai th\u00ed nghi\u1ec7m. \u00d4ng kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 khoai m\u1ecdc t\u1ef1 do nh\u01b0 c\u1ecf d\u1ea1i, m\u00e0 thu\u00ea h\u1eb3n \u0111\u1ed9i l\u00ednh g\u00e1c c\u00f3 v\u0169 trang canh gi\u1eef quanh \u0111\u1ed3ng khoai m\u1ed7i ng\u00e0y. C\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng l\u00ednh tr\u00e1ng nghi\u00eam trang b\u1ea3o v\u1ec7 m\u1ed9t m\u1ea3nh v\u01b0\u1eddn c\u1ee7 r\u1ec5 khi\u1ebfn d\u00e2n ch\u00fang t\u00f2 m\u00f2. Trong x\u00e3 h\u1ed9i m\u00e0 m\u1ecdi c\u1ee7a qu\u00fd \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c canh g\u00e1c nghi\u00eam ng\u1eb7t, h\u1ecd t\u1ef1 k\u1ebft lu\u1eadn: \u201cCh\u1eafc ch\u1eafn \u0111\u00e2y l\u00e0 th\u1ee9 qu\u00fd b\u00e1u l\u1eafm!\u201d<\/p>\n<p>Parmentier c\u00f2n tinh qu\u00e1i h\u01a1n n\u1eefa: ban \u0111\u00eam ra l\u1ec7nh l\u00ednh r\u00fat lui, \u0111\u1ec3 d\u00e2n ch\u00fang v\u00e0o\u2026 \u0103n c\u1eafp. \u00d4ng c\u00f2n d\u1eb7n l\u00ednh nh\u1eadn h\u1ed1i l\u1ed9 n\u1ebfu ai mu\u1ed1n \u201cmua \u0111\u01b0\u1eddng\u201d \u0111\u1ec3 l\u1ebbn v\u00e0o \u0111\u00e0o khoai. Chi\u1ebfn thu\u1eadt t\u00e2m l\u00fd \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c n\u00e0y th\u00e0nh c\u00f4ng ngo\u00e0i s\u1ee9c t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng. Ng\u01b0\u1eddi ta chen nhau \u0103n tr\u1ed9m, \u0111em khoai v\u1ec1 nh\u00e0 tr\u1ed3ng. Ch\u1ec9 m\u1ed9t m\u00f9a sau, quanh Paris m\u1ecdc l\u00ean nh\u1eefng lu\u1ed1ng khoai m\u01a1n m\u1edfn \u2013 kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t mi\u1ec5n ph\u00ed, m\u00e0 v\u00ec b\u1ecb c\u01b0\u1edbp \u0111i!<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p v\u1ed1n m\u00ea t\u1ef1 do kh\u00e1m ph\u00e1, gi\u1edd \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c \u201cc\u01b0\u1edbp\u201d m\u1ed9t th\u1ef1c ph\u1ea9m b\u1ecb c\u1ea5m, l\u1ea1i c\u00e0ng say m\u00ea. Khoai t\u00e2y \u0111\u1ed9t nhi\u00ean tr\u1edf th\u00e0nh th\u1ee9 m\u1ed1t m\u1edbi, ch\u1eb3ng kh\u00e1c g\u00ec m\u00f3n r\u01b0\u1ee3u qu\u00fd hay th\u1ea7n d\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1eddng sinh.<\/p>\n<p>Parmentier kh\u00f4ng d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf \u0111\u00f3. \u00d4ng t\u1ed5 ch\u1ee9c nh\u1eefng b\u1eefa ti\u1ec7c sang tr\u1ecdng d\u00e0nh cho gi\u1edbi qu\u00fd t\u1ed9c Paris, v\u1edbi th\u1ef1c \u0111\u01a1n to\u00e0n c\u00e1c m\u00f3n ch\u1ebf bi\u1ebfn t\u1eeb khoai t\u00e2y: s\u00fap khoai, b\u00e1nh n\u01b0\u1edbng khoai, r\u01b0\u1ee3u khoai, kem khoai t\u00e2y tr\u00e1ng mi\u1ec7ng\u2026 Th\u1ef1c kh\u00e1ch bao g\u1ed3m vua Louis XVI v\u00e0 ho\u00e0ng h\u1eadu Marie Antoinette \u2013 ng\u01b0\u1eddi v\u1ed1n ch\u1ec9 d\u00f9ng nh\u1eefng th\u1ee9 tinh hoa.<\/p>\n<p>Khi nh\u00e0 vua c\u00f4ng khai c\u00e0i hoa khoai t\u00e2y l\u00ean \u00e1o, c\u00f2n ho\u00e0ng h\u1eadu d\u00f9ng hoa khoai t\u00e2y trang tr\u00ed t\u00f3c, th\u00ec d\u00e2n ch\u00fang b\u1ecb thuy\u1ebft ph\u1ee5c ho\u00e0n to\u00e0n. Th\u1ee9 c\u1ee7 m\u1ecdc d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t, v\u1ed1n b\u1ecb khinh mi\u1ec7t, tr\u1edf th\u00e0nh bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng m\u1edbi c\u1ee7a v\u0103n minh.<\/p>\n<p>Chi\u1ebfn d\u1ecbch truy\u1ec1n th\u00f4ng k\u00e9o d\u00e0i nhi\u1ec1u n\u0103m, cu\u1ed1i c\u00f9ng Parmentier \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u m\u00e0 gi\u1edbi h\u1ecdc thu\u1eadt kh\u00f4ng l\u00e0m n\u1ed5i: \u0111\u01b0a khoai t\u00e2y v\u00e0o b\u1eefa \u0103n h\u1eb1ng ng\u00e0y ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p. Kh\u00f4ng ch\u1ec9 th\u1ebf, trong nh\u1eefng n\u0103m m\u1ea5t m\u00f9a, c\u1ee7 khoai c\u1ee9u \u0111\u00f3i bi\u1ebft bao gia \u0111\u00ecnh. Nh\u1edd tinh b\u1ed9t d\u1ec5 tr\u1ed3ng, d\u1ec5 b\u1ea3o qu\u1ea3n, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n s\u1ed1ng s\u00f3t qua m\u00f9a \u0111\u00f4ng kh\u1eafc nghi\u1ec7t.<\/p>\n<p>Sau n\u00e0y, khoai t\u00e2y lan r\u1ed9ng kh\u1eafp ch\u00e2u \u00c2u, tr\u1edf th\u00e0nh l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c ch\u1ee7 y\u1ebfu \u1edf \u0110\u1ee9c, Ireland, Ba Lan\u2026 Nh\u01b0ng kh\u00f4ng ai qu\u00ean r\u1eb1ng ch\u00ednh n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p \u2013 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc t\u1eebng c\u1ea5m tr\u1ed3ng khoai \u2013 l\u1ea1i l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u1ea7u ti\u00ean bi\u1ebfn khoai th\u00e0nh th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m n\u00ean k\u1ef3 t\u00edch \u1ea5y l\u00e0 Antoine-Augustin Parmentier.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y nay, \u1edf Paris c\u00f3 \u0111\u1ea1i l\u1ed9 v\u00e0 tr\u1ea1m m\u00e9tro mang t\u00ean Parmentier. M\u00f3n \u201chachis Parmentier\u201d \u2013 t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 shepherd\u2019s pie \u2013 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t theo t\u00ean \u00f4ng. Nh\u01b0ng vinh quang l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ee7a Parmentier kh\u00f4ng ph\u1ea3i bia m\u1ed9 hay b\u1ea3ng \u0111\u1ed3ng, m\u00e0 n\u1eb1m trong t\u1eebng mi\u1ebfng khoai chi\u00ean gi\u00f2n tan m\u00e0 nh\u00e2n lo\u1ea1i say m\u00ea. M\u1ed9t di s\u1ea3n khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng nh\u01b0ng v\u0129 \u0111\u1ea1i \u2013 nh\u01b0 ch\u00ednh con ng\u01b0\u1eddi \u00f4ng.<\/p>\n<p>(Melbourne)<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/saigonnhonews.com\/doi-song\/the-gioi-quanh-ta\/cach-mang-khoai-tay\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">C\u00e1ch m\u1ea1ng khoai t\u00e2y<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/saigonnhonews.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Saigon Nh\u1ecf<\/a>.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ef7 XVIII, n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p v\u1eabn c\u00f2n ch\u00ecm \u0111\u1eafm trong b\u00f3ng t\u1ed1i c\u1ee7a nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn y h\u1ecdc c\u1ed5 h\u1ee7 v\u00e0 l\u00f2ng tin m\u00f9 qu\u00e1ng. M\u1ed9t trong nh\u1eefng n\u1ea1n nh\u00e2n \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u1ea5y, th\u1eadt kh\u00f4ng ng\u1edd, l\u1ea1i ch\u00ednh l\u00e0\u2026 c\u1ee7 khoai t\u00e2y. Ph\u1ea7n \u0111\u00f4ng d\u00e2n ch\u00fang khi \u1ea5y cho r\u1eb1ng &hellip;<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"fifu_image_url":"","fifu_image_alt":"","footnotes":""},"categories":[72],"tags":[],"class_list":["post-58428","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-entertainment"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58428","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=58428"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58428\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=58428"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=58428"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=58428"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}