{"id":62205,"date":"2025-12-08T13:30:14","date_gmt":"2025-12-08T21:30:14","guid":{"rendered":"https:\/\/vietvalley.com\/nao-bo-cung-can-restart-de-phat-trien\/"},"modified":"2025-12-08T13:30:14","modified_gmt":"2025-12-08T21:30:14","slug":"nao-bo-cung-can-restart-de-phat-trien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/nao-bo-cung-can-restart-de-phat-trien\/","title":{"rendered":"N\u00e3o b\u1ed9 c\u0169ng c\u1ea7n \u2018restart\u2019 \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n"},"content":{"rendered":"<p><span>M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u th\u00fa v\u1ecb cho th\u1ea5y b\u1ed9 n\u00e3o con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n theo m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng cong \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n t\u1eeb l\u00fac sinh ra \u0111\u1ebfn khi qua \u0111\u1eddi. Thay v\u00e0o \u0111\u00f3, n\u00f3 tr\u1ea3i qua t\u1edbi b\u1ed1n l\u1ea7n \u201crestart\u201d (kh\u1edfi \u0111\u1ed9ng l\u1ea1i) quan tr\u1ecdng \u1edf tu\u1ed5i ch\u00edn, 32, 66 v\u00e0 83.<\/span><\/p>\n<p><span>\u0110\u00e2y l\u00e0 k\u1ebft lu\u1eadn c\u1ee7a m\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u quy m\u00f4 l\u1edbn do \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Cambridge University c\u00f4ng b\u1ed1 tr\u00ean t\u1ea1p ch\u00ed Nature Communications, m\u1edf ra c\u00e1ch hi\u1ec3u m\u1edbi v\u1ec1 h\u00e0nh tr\u00ecnh sinh h\u1ecdc c\u1ee7a n\u00e3o b\u1ed9.<\/span><\/p>\n<p><span>Nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a \u0111\u1ea1i h\u1ecdc Cambridge University cho th\u1ea5y, n\u00e3o tr\u1ea3i qua b\u1ed1n l\u1ea7n \u201ckh\u1edfi \u0111\u1ed9ng l\u1ea1i\u201d m\u1ea1nh m\u1ebd \u1edf c\u00e1c m\u1ed1c tu\u1ed5i 9, 32, 66 v\u00e0 83, k\u00e9o theo nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i s\u00e2u s\u1eafc v\u1ec1 nh\u1eadn th\u1ee9c, c\u1ea3m x\u00fac v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng x\u1eed l\u00fd th\u00f4ng tin.<\/span><\/p>\n<p><span>Trong nhi\u1ec1u n\u0103m, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc tin r\u1eb1ng s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a n\u00e3o di\u1ec5n ra d\u1ea7n d\u1ea7n. Tuy nhi\u00ean, c\u00f4ng tr\u00ecnh m\u1edbi cho th\u1ea5y m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi th\u1ea7n kinh c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c ch\u1ea5t tr\u1ea3i qua nh\u1eefng giai \u0111o\u1ea1n t\u00e1i c\u1ea5u tr\u00fac m\u1ea1nh m\u1ebd \u0111\u1ebfn m\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3 xem nh\u01b0 b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0 c\u1ea3m x\u00fac.<\/span><\/p>\n<p><span>Ti\u1ebfn s\u0129 Alexa Mousley, nh\u00e0 khoa h\u1ecdc th\u1ea7n kinh t\u1ea1i \u0110\u01a1n v\u1ecb Khoa h\u1ecdc N\u00e3o b\u1ed9 v\u00e0 Nh\u1eadn th\u1ee9c MRC thu\u1ed9c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Cambridge cho bi\u1ebft m\u1ed7i giai \u0111o\u1ea1n t\u00e1i t\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u1ec1u \u0111i k\u00e8m nh\u1eefng thay \u0111\u1ed5i v\u1ec1 hi\u1ec7u su\u1ea5t ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a n\u00e3o.<\/span><\/p>\n<p><span>\u0110\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e3o ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u1ea1nh nh\u1ea5t ho\u1eb7c c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 l\u00fac n\u00f3 d\u1ec5 b\u1ecb gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n h\u01a1n bao gi\u1edd h\u1ebft. D\u1eef li\u1ec7u l\u1edbn h\u00e9 l\u1ed9 h\u00e0nh tr\u00ecnh b\u00ed \u1ea9n c\u1ee7a ch\u1ea5t tr\u1eafng.<\/span><\/p>\n<p><span>\u0110\u1ec3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh nh\u1eefng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t, nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u ph\u00e2n t\u00edch 4.216 \u1ea3nh c\u1ed9ng h\u01b0\u1edfng t\u1eeb c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb 0 \u0111\u1ebfn 90 tu\u1ed5i, l\u1ea5y t\u1eeb 9 d\u1ef1 \u00e1n l\u1edbn \u1edf Anh v\u00e0 M\u1ef9.<\/span><\/p>\n<p><span>T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u s\u1eed d\u1ee5ng MRI khu\u1ebfch t\u00e1n, k\u1ef9 thu\u1eadt gi\u00fap theo d\u00f5i s\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a ph\u00e2n t\u1eed n\u01b0\u1edbc d\u1ecdc theo c\u00e1c b\u00f3 s\u1ee3i th\u1ea7n kinh, t\u1eeb \u0111\u00f3 t\u00e1i l\u1eadp b\u1ea3n \u0111\u1ed3 ch\u1ea5t tr\u1eafng c\u1ee7a t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi.<\/span><\/p>\n<p><span>D\u1eef li\u1ec7u sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u00e0o thu\u1eadt to\u00e1n UMAP nh\u1eb1m n\u00e9n 12 tham s\u1ed1 c\u1ea5u tr\u00fac th\u1ea7n kinh v\u00e0o m\u00f4 h\u00ecnh ba chi\u1ec1u. C\u00e1ch ti\u1ebfp c\u1eadn n\u00e0y cho ph\u00e9p c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc nh\u00ecn th\u1ea5y nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m \u201cb\u1ebb cong\u201d r\u00f5 r\u1ec7t trong ti\u1ebfn tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi n\u00e3o b\u1ed9 m\u00e0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn.<\/span><\/p>\n<p><span>K\u1ebft qu\u1ea3 cho th\u1ea5y n\u00e3o b\u1ed9 tr\u1ea3i qua 5 th\u1eddi k\u1ef3 l\u1edbn trong \u0111\u1eddi v\u00e0 c\u00f3 b\u1ed1n l\u1ea7n chuy\u1ec3n \u0111\u1ed5i m\u1ea1nh.<\/span><span><br \/>\n<\/span><span><br \/>\n<\/span><span>L\u1ea7n kh\u1edfi \u0111\u1ed9ng l\u1ea1i th\u1ee9 nh\u1ea5t: Kho\u1ea3ng 9 tu\u1ed5i<\/span><\/p>\n<p><span>T\u1eeb khi sinh ra \u0111\u1ebfn tu\u1ed5i l\u00ean 9, n\u00e3o ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng trong tr\u1ea1ng th\u00e1i \u201csi\u00eau ph\u00e1t tri\u1ec3n\u201d. \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi k\u1ef3 h\u00ecnh th\u00e0nh h\u00e0ng tri\u1ec7u kh\u1edbp th\u1ea7n kinh m\u1edbi v\u00e0 m\u1edf r\u1ed9ng nhanh ch\u1ea5t tr\u1eafng. Tuy nhi\u00ean, hi\u1ec7u su\u1ea5t truy\u1ec1n t\u1ea3i th\u00f4ng tin to\u00e0n c\u1ee5c l\u1ea1i suy gi\u1ea3m.<\/span><\/p>\n<p><span>C\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc l\u00fd gi\u1ea3i r\u1eb1ng tr\u1ebb nh\u1ecf \u01b0u ti\u00ean x\u00e2y d\u1ef1ng m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi c\u1ee5c b\u1ed9, gi\u1ed1ng nh\u01b0 t\u1ea1o ra nh\u1eefng khu d\u00e2n c\u01b0 nh\u1ecf nh\u01b0ng \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, thay v\u00ec c\u00e1c tuy\u1ebfn giao th\u00f4ng d\u00e0i v\u00e0 hi\u1ec7u qu\u1ea3.<\/span><\/p>\n<p><span>Khi b\u01b0\u1edbc sang ch\u00edn tu\u1ed5i, s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ee7a hormone d\u1eady th\u00ec tr\u00f9ng kh\u1edbp v\u1edbi b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t th\u1ea7n kinh \u0111\u1ea7u ti\u00ean. N\u00e3o b\u1eaft \u0111\u1ea7u chuy\u1ec3n t\u1eeb c\u1ea5u tr\u00fac c\u1ee5c b\u1ed9 sang kh\u1ea3 n\u0103ng t\u00edch h\u1ee3p t\u1ed1t h\u01a1n gi\u1eefa c\u00e1c v\u00f9ng xa.<\/span><\/p>\n<p><span>L\u1ea7n kh\u1edfi \u0111\u1ed9ng l\u1ea1i th\u1ee9 hai: Kho\u1ea3ng 32 tu\u1ed5i<\/span><\/p>\n<p><span>T\u1eeb ch\u00edn \u0111\u1ebfn 32 tu\u1ed5i, n\u00e3o b\u01b0\u1edbc v\u00e0o th\u1eddi k\u1ef3 tinh ch\u1ec9nh m\u1ea1nh nh\u1ea5t. C\u00e1c k\u1ebft n\u1ed1i tr\u1edf n\u00ean ng\u1eafn h\u01a1n, nhanh h\u01a1n v\u00e0 hi\u1ec7u qu\u1ea3 h\u01a1n. \u0110\u00e2y l\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n n\u00e3o \u0111\u1ea1t hi\u1ec7u su\u1ea5t t\u1ed1i \u01b0u, v\u1eeba linh ho\u1ea1t v\u1eeba chuy\u00ean m\u00f4n h\u00f3a, cho ph\u00e9p con ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc nhanh, l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111a nhi\u1ec7m v\u00e0 x\u1eed l\u00fd th\u00f4ng tin v\u1edbi \u0111\u1ed9 ch\u00ednh x\u00e1c cao.<\/span><\/p>\n<p><span>Theo nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u, \u0111\u1ebfn kho\u1ea3ng 32 tu\u1ed5i, qu\u00e1 tr\u00ecnh t\u1ed1i \u01b0u h\u00f3a n\u00e0y \u0111\u1ea1t \u0111\u1ec9nh. B\u1ed9 n\u00e3o chuy\u1ec3n sang th\u1eddi k\u1ef3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh \u1ed5n \u0111\u1ecbnh, n\u01a1i c\u1ea5u tr\u00fac k\u1ebft n\u1ed1i th\u1ea7n kinh tr\u1edf n\u00ean b\u1ec1n v\u1eefng h\u01a1n.<\/span><\/p>\n<p><span>Nhi\u1ec1u \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m t\u00ednh c\u00e1ch v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng nh\u1eadn th\u1ee9c c\u0169ng \u1ed5n \u0111\u1ecbnh t\u1eeb giai \u0111o\u1ea1n n\u00e0y, ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi quan s\u00e1t l\u00e2u nay c\u1ee7a t\u00e2m l\u00fd h\u1ecdc v\u1ec1 tu\u1ed5i tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh.<\/span><\/p>\n<p><span>Ti\u1ebfn s\u0129 Mousley nh\u1eadn x\u00e9t r\u1eb1ng, n\u1ebfu tu\u1ed5i d\u1eady th\u00ec c\u00f3 \u0111i\u1ec3m b\u1eaft \u0111\u1ea7u r\u00f5 r\u00e0ng th\u00ec \u201c\u0111i\u1ec3m k\u1ebft th\u00fac\u201d v\u1ec1 m\u1eb7t th\u1ea7n kinh l\u1ea1i kh\u00f3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh h\u01a1n. D\u1ef1a tr\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ed3 ki\u1ebfn tr\u00fac n\u00e3o, nh\u00f3m nghi\u00ean c\u1ee9u th\u1ea5y r\u1eb1ng qu\u00e1 tr\u00ecnh ph\u00e1t tri\u1ec3n ki\u1ec3u v\u1ecb th\u00e0nh ni\u00ean ch\u1ec9 th\u1ef1c s\u1ef1 ch\u1ea5m d\u1ee9t \u1edf \u0111\u1ea7u tu\u1ed5i 30.<\/span><\/p>\n<p><span>L\u1ea7n kh\u1edfi \u0111\u1ed9ng l\u1ea1i th\u1ee9 ba: Kho\u1ea3ng 66 tu\u1ed5i<\/span><\/p>\n<p><span>Sau tu\u1ed5i 32, b\u1ed9 n\u00e3o \u0111i v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n y\u00ean t\u0129nh k\u00e9o d\u00e0i. T\u1eeb tu\u1ed5i tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh \u0111\u1ebfn kho\u1ea3ng 66 tu\u1ed5i, kh\u1ea3 n\u0103ng t\u00edch h\u1ee3p gi\u1eefa c\u00e1c v\u00f9ng xa gi\u1ea3m d\u1ea7n, trong khi c\u00e1c k\u1ebft n\u1ed1i c\u1ee5c b\u1ed9 t\u0103ng l\u00ean. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y gi\u1ed1ng nh\u01b0 vi\u1ec7c n\u00e3o thu h\u1eb9p m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi li\u00ean l\u1ea1c, \u01b0u ti\u00ean c\u00e1c \u201ckhu v\u1ef1c\u201d g\u1ea7n nhau thay v\u00ec duy tr\u00ec m\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi r\u1ed9ng kh\u1eafp.<\/span><\/p>\n<p><span>\u0110\u00e2y l\u00e0 giai \u0111o\u1ea1n \u1ed5n \u0111\u1ecbnh nh\u1ea5t nh\u01b0ng c\u0169ng l\u00e0 l\u00fac nguy c\u01a1 suy gi\u1ea3m nh\u1eadn th\u1ee9c ng\u00e0y c\u00e0ng t\u0103ng. Khi b\u01b0\u1edbc sang tu\u1ed5i 66, ch\u1ea5t tr\u1eafng b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1ecfng \u0111i do l\u00e3o h\u00f3a sinh h\u1ecdc, khi\u1ebfn th\u00f4ng tin truy\u1ec1n t\u1ea3i k\u00e9m hi\u1ec7u qu\u1ea3 h\u01a1n. \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m n\u00e3o d\u1ec5 b\u1ecb \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1edfi c\u00e1c b\u1ec7nh l\u00fd nh\u01b0 t\u0103ng huy\u1ebft \u00e1p, \u0111\u1ed9t qu\u1ef5 ho\u1eb7c sa s\u00fat tr\u00ed tu\u1ec7.<\/span><\/p>\n<p><span>L\u1ea7n kh\u1edfi \u0111\u1ed9ng l\u1ea1i th\u1ee9 t\u01b0: Sau tu\u1ed5i 83<\/span><\/p>\n<p><span>T\u1eeb 83 tu\u1ed5i tr\u1edf \u0111i, n\u00e3o b\u01b0\u1edbc v\u00e0o giai \u0111o\u1ea1n l\u00e3o h\u00f3a mu\u1ed9n. M\u1ea1ng l\u01b0\u1edbi th\u1ea7n kinh kh\u00f4ng c\u00f2n ph\u00e2n t\u00e1n m\u00e0 t\u1eadp trung v\u00e0o m\u1ed9t s\u1ed1 v\u00f9ng trung t\u00e2m \u0111\u1ec3 duy tr\u00ec ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng. C\u00e1c khu v\u1ef1c nh\u01b0 h\u1ed3i ch\u1ea9m v\u00e0 h\u1ed3i sau trung t\u00e2m v\u1eabn gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9 g\u1eafn k\u1ebft cao trong khi nhi\u1ec1u v\u00f9ng kh\u00e1c suy gi\u1ea3m r\u00f5 r\u1ec7t.<\/span><\/p>\n<p><span>\u0110i\u1ec1u n\u00e0y cho th\u1ea5y ngu\u1ed3n l\u1ef1c k\u1ebft n\u1ed1i c\u1ee7a n\u00e3o \u0111\u00e3 c\u1ea1n d\u1ea7n v\u00e0 ch\u1ec9 nh\u1eefng v\u00f9ng quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t ti\u1ebfp t\u1ee5c g\u00e1nh v\u00e1c ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng \u0111i\u1ec1u ph\u1ed1i.<\/span><\/p>\n<p><span>Theo Gi\u00e1o S\u01b0 Duncan Astle, \u0111\u1ed3ng t\u00e1c gi\u1ea3 nghi\u00ean c\u1ee9u, vi\u1ec7c hi\u1ec3u b\u1ed1n b\u01b0\u1edbc ngo\u1eb7t sinh h\u1ecdc n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap l\u00fd gi\u1ea3i v\u00ec sao m\u1ed9t s\u1ed1 r\u1ed1i lo\u1ea1n th\u1ea7n kinh ho\u1eb7c v\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u00e2m l\u00fd th\u01b0\u1eddng t\u1eadp trung \u1edf nh\u1eefng th\u1eddi \u0111i\u1ec3m nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi.<\/span><\/p>\n<p><span>\u0110i\u1ec1u n\u00e0y m\u1edf ra tri\u1ec3n v\u1ecdng c\u1ea3i thi\u1ec7n ch\u1ea9n \u0111o\u00e1n s\u1edbm, can thi\u1ec7p s\u1edbm v\u00e0 thi\u1ebft k\u1ebf c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb ph\u00f9 h\u1ee3p theo \u0111\u1ed9 tu\u1ed5i.<\/span><\/p>\n<p><span>R\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111ang ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i m\u1eb7t v\u1edbi nguy c\u01a1 suy gi\u1ea3m tr\u00ed nh\u1edb s\u1edbm. M\u1ed9t ph\u1ea7n do l\u1ed1i s\u1ed1ng g\u1ea5p g\u00e1p, thi\u1ebfu c\u00e2n b\u1eb1ng v\u00e0 \u00e1p l\u1ef1c. Hi\u1ec3u \u0111\u00fang nguy\u00ean nh\u00e2n, nh\u1eadn di\u1ec7n s\u1edbm d\u1ea5u hi\u1ec7u v\u00e0 \u00e1p d\u1ee5ng c\u00e1c bi\u1ec7n ph\u00e1p ch\u0103m s\u00f3c n\u00e3o b\u1ed9 s\u1ebd gi\u00fap duy tr\u00ec \u201cb\u1ed9 nh\u1edb s\u1eafc b\u00e9n\u201d v\u00e0 tinh th\u1ea7n minh m\u1eabn.<\/span><\/p>\n<p><span>S\u1ee9c kh\u1ecfe n\u00e3o b\u1ed9 kh\u00f4ng ch\u1ec9 \u0111\u01a1n thu\u1ea7n l\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng ghi nh\u1edb, t\u01b0 duy hay t\u1eadp trung m\u00e0 c\u00f2n quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng cu\u1ed9c s\u1ed1ng, hi\u1ec7u su\u1ea5t l\u00e0m vi\u1ec7c v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng th\u00edch \u1ee9ng v\u1edbi \u00e1p l\u1ef1c trong th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea7y bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><span>Khi c\u00f2n \u1edf tu\u1ed5i thanh xu\u00e2n, ch\u00fang ta th\u01b0\u1eddng ch\u1ee7 quan cho r\u1eb1ng n\u00e3o b\u1ed9 c\u00f2n \u201cd\u01b0 d\u1ea3\u201d v\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7n ch\u0103m s\u00f3c \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. Tuy nhi\u00ean, th\u1ef1c t\u1ebf cho th\u1ea5y h\u00e0ng lo\u1ea1t y\u1ebfu t\u1ed1 nh\u01b0 stress, lo \u00e2u, thi\u1ebfu ng\u1ee7, dinh d\u01b0\u1ee1ng kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u00fd,\u2026 c\u00f3 th\u1ec3 \u00e2m th\u1ea7m l\u00e0m gi\u1ea3m ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng ch\u1ee9c n\u0103ng n\u00e3o, d\u1eabn \u0111\u1ebfn suy gi\u1ea3m tr\u00ed nh\u1edb v\u00e0 c\u00e1c r\u1ed1i lo\u1ea1n nh\u1eadn th\u1ee9c kh\u00e1c ngay c\u1ea3 \u1edf ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb.\u00a0<\/span><\/p>\n<p><b>Stress v\u00e0 lo \u00e2u \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn s\u1ee9c kh\u1ecfe tr\u00ed n\u00e3o<\/b><\/p>\n<p><span>Stress k\u00e9o d\u00e0i l\u00e0m t\u0103ng ti\u1ebft cortisol, t\u1ed5n h\u1ea1i v\u00f9ng h\u1ea1ch h\u1ea3i m\u00e3 (trung t\u00e2m ghi nh\u1edb v\u00e0 h\u1ecdc t\u1eadp) d\u1eabn \u0111\u1ebfn teo t\u1ebf b\u00e0o th\u1ea7n kinh, suy gi\u1ea3m kh\u1ea3 n\u0103ng ghi nh\u1edb v\u00e0 ti\u1ebfp thu. N\u00f3 c\u00f2n l\u00e0m gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n gi\u1ea5c ng\u1ee7, g\u00e2y gi\u1ea3m t\u1eadp trung, suy ngh\u0129 ch\u1eadm ch\u1ea1p, kh\u00f3 ra quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh v\u00e0 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng x\u1ea5u \u0111\u1ebfn c\u1ea3m x\u00fac, s\u00e1ng t\u1ea1o. V\u1ec1 l\u00e2u d\u00e0i, cortisol d\u01b0 th\u1eeba g\u00f3p ph\u1ea7n kh\u1edfi ph\u00e1t ho\u1eb7c l\u00e0m n\u1eb7ng th\u00eam tr\u1ea7m c\u1ea3m, lo \u00e2u, th\u1eadm ch\u00ed t\u0103ng nguy c\u01a1 Alzheimer do t\u00edch t\u1ee5 protein b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng.<\/span><\/p>\n<p><span>Lo \u00e2u m\u1ea1n t\u00ednh k\u00edch th\u00edch s\u1ea3n sinh cortisol v\u00e0 m\u1ea5t c\u00e2n b\u1eb1ng serotonin, g\u00e2y s\u01b0\u01a1ng m\u00f9 n\u00e3o v\u00e0 l\u00e0m suy y\u1ebfu v\u00f9ng v\u1ecf n\u00e3o tr\u01b0\u1edbc tr\u00e1n, n\u01a1i \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n t\u01b0 duy l\u00fd tr\u00ed. H\u1ec7 qu\u1ea3 l\u00e0 c\u1ea3m gi\u00e1c l\u00fang t\u00fang, thi\u1ebfu t\u1ef1 tin, m\u1ec7t m\u1ecfi, d\u1ec5 r\u01a1i v\u00e0o tr\u1ea7m c\u1ea3m, r\u1ed1i lo\u1ea1n gi\u1ea5c ng\u1ee7 v\u00e0 gi\u1ea3m s\u1ee9c \u0111\u1ec1 kh\u00e1ng.<\/span><\/p>\n<p><span>Khi n\u00e3o b\u1ed9 ch\u1ecbu \u00e1p l\u1ef1c t\u1eeb stress v\u00e0 lo \u00e2u, b\u1ea1n s\u1ebd th\u1ea5y tr\u00ed nh\u1edb k\u00e9m (th\u01b0\u1eddng qu\u00ean chi ti\u1ebft nh\u1ecf), kh\u00f3 t\u1eadp trung, d\u1ec5 b\u1ecb ph\u00e2n t\u00e2m, lu\u00f4n c\u1ea3m th\u1ea5y lo l\u1eafng kh\u00f4ng r\u00f5 l\u00fd do v\u00e0 thay \u0111\u1ed5i t\u00e2m tr\u1ea1ng, c\u00e1u g\u1eaft ho\u1eb7c tr\u1ea7m u\u1ea5t. Xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u0111\u1ed3ng th\u1eddi nhi\u1ec1u d\u1ea5u hi\u1ec7u n\u00e0y k\u00e9o d\u00e0i c\u1ea3nh b\u00e1o n\u00e3o \u0111ang qu\u00e1 t\u1ea3i, c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh th\u00f3i quen v\u00e0 t\u00ecm h\u1ed7 tr\u1ee3 k\u1ecbp th\u1eddi.<\/span><\/p>\n<p><b>H\u1ec7 qu\u1ea3 l\u00e2u d\u00e0i<\/b><\/p>\n<p><span>\u00c1p l\u1ef1c k\u00e9o d\u00e0i khi\u1ebfn n\u00e3o b\u1ed9 suy gi\u1ea3m ch\u1ee9c n\u0103ng, bi\u1ec3u hi\u1ec7n qua gi\u1ea3m tr\u00ed nh\u1edb, k\u00e9m t\u1eadp trung, lo \u00e2u v\u00e0 r\u1ed1i lo\u1ea1n c\u1ea3m x\u00fac. N\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c can thi\u1ec7p k\u1ecbp th\u1eddi, c\u00e1c tri\u1ec7u ch\u1ee9ng n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 d\u1eabn \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u h\u1ec7 qu\u1ea3 l\u00e2u d\u00e0i:<\/span><\/p>\n<p><span>-Suy gi\u1ea3m tr\u00ed nh\u1edb ng\u1eafn h\u1ea1n: Qu\u00ean t\u00ean, qu\u00ean v\u1ecb tr\u00ed \u0111\u1ed3 v\u1eadt, qu\u00ean n\u1ed9i dung v\u1eeba \u0111\u1ecdc.<\/span><\/p>\n<p><span>Gi\u1ea3m kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1eadp trung: D\u1ec5 m\u1ea5t t\u1eadp trung, ngh\u0129 lan man, gi\u1ea3m hi\u1ec7u qu\u1ea3 c\u00f4ng vi\u1ec7c.<\/span><\/p>\n<p><span>-R\u1ed1i lo\u1ea1n gi\u1ea5c ng\u1ee7: M\u1ea5t ng\u1ee7, ng\u1ee7 kh\u00f4ng s\u00e2u, d\u1eabn \u0111\u1ebfn chu k\u1ef3 gi\u1ea5c ng\u1ee7 \u2013 th\u1ee9c gi\u1ea5c kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u, l\u00e0m ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng ph\u1ee5c h\u1ed3i n\u00e3o gi\u1ea3m.<\/span><\/p>\n<p><span>-T\u0103ng nguy c\u01a1 sa s\u00fat tr\u00ed tu\u1ec7: C\u00e1c nghi\u00ean c\u1ee9u d\u1ecbch t\u1ec5 h\u1ecdc c\u1ea3nh b\u00e1o stress m\u1ea1n t\u00ednh l\u00e0 y\u1ebfu t\u1ed1 nguy c\u01a1 \u0111\u1ed9c l\u1eadp c\u1ee7a Alzheimer v\u00e0 c\u00e1c d\u1ea1ng sa s\u00fat tr\u00ed tu\u1ec7 kh\u00e1c v\u1ec1 l\u00e2u d\u00e0i.<\/span><\/p>\n<p><span>C\u00e1c d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ea3nh b\u00e1o suy gi\u1ea3m tr\u00ed nh\u1edb ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb tu\u1ed5i c\u1ea7n l\u01b0u \u00fd<\/span><\/p>\n<p><span>Khi ch\u1ecbu \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng b\u1edfi stress v\u00e0 lo \u00e2u k\u00e9o d\u00e0i, n\u00e3o b\u1ed9 s\u1ebd ph\u00e1t t\u00edn hi\u1ec7u c\u1ea3nh b\u00e1o th\u00f4ng qua nhi\u1ec1u bi\u1ec3u hi\u1ec7n r\u00f5 r\u1ec7t. M\u1ed9t trong nh\u1eefng d\u1ea5u hi\u1ec7u \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 gi\u1ea3m tr\u00ed nh\u1edb, ng\u01b0\u1eddi b\u1ec7nh th\u01b0\u1eddng qu\u00ean c\u00e1c chi ti\u1ebft nh\u1ecf trong sinh ho\u1ea1t h\u00e0ng ng\u00e0y, \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn hi\u1ec7u su\u1ea5t c\u00f4ng vi\u1ec7c v\u00e0 ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng m\u1ed1i quan h\u1ec7.<\/span><\/p>\n<p><span>Suy gi\u1ea3m tr\u00ed nh\u1edb kh\u00f4ng ch\u1ec9 l\u00e0 chuy\u1ec7n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn tu\u1ed5i. \u1ede ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb, vi\u1ec7c nh\u1eadn di\u1ec7n s\u1edbm gi\u00fap can thi\u1ec7p k\u1ecbp th\u1eddi, ng\u0103n ng\u1eeba ti\u1ebfn tri\u1ec3n n\u1eb7ng h\u01a1n. D\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng d\u1ea5u hi\u1ec7u c\u1ea7n l\u01b0u \u00fd:<\/span><\/p>\n<p><span>-Qu\u00ean l\u1eb7p \u0111i l\u1eb7p l\u1ea1i: Qu\u00ean l\u1ecbch h\u1eb9n, qu\u00ean t\u00ean ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi g\u1eb7p, qu\u00ean n\u1ed9i dung c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 giao ho\u1eb7c h\u1ecdp; nh\u1eafc \u0111i nh\u1eafc l\u1ea1i nhi\u1ec1u l\u1ea7n m\u00e0 v\u1eabn kh\u00f4ng nh\u1edb.<\/span><\/p>\n<p><span>-Kh\u00f3 kh\u0103n khi h\u1ecdc t\u1eadp, ti\u1ebfp thu th\u00f4ng tin m\u1edbi: \u0110\u1ecdc ch\u1eadm hi\u1ec3u ch\u1eadm, ph\u1ea3i \u0111\u1ecdc l\u1ea1i nhi\u1ec1u l\u1ea7n m\u1edbi n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd ch\u00ednh; kh\u00f3 x\u00e2y d\u1ef1ng ki\u1ebfn th\u1ee9c m\u1edbi.<\/span><\/p>\n<p><span>-Thay \u0111\u1ed5i t\u00ednh c\u00e1ch ho\u1eb7c t\u00e2m tr\u1ea1ng: D\u1ec5 c\u00e1u gi\u1eadn, tr\u1ea7m c\u1ea3m, lo \u00e2u khi ph\u1ea3i nh\u1edb ho\u1eb7c x\u1eed l\u00fd v\u1ea5n \u0111\u1ec1; thi\u1ebfu t\u1ef1 tin v\u1ec1 kh\u1ea3 n\u0103ng b\u1ea3n th\u00e2n.<\/span><\/p>\n<p><span>-M\u1ea5t ph\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng kh\u00f4ng gian: L\u1ea1c \u0111\u01b0\u1eddng ngay c\u1ea3 trong khu v\u1ef1c quen thu\u1ed9c; kh\u00f4ng nh\u1edb \u0111\u01b0\u1eddng ng\u1eafn nh\u1ea5t t\u1eeb ph\u00f2ng l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1ec1 nh\u00e0.<\/span><\/p>\n<p><span>-Kh\u00f3 x\u1eed l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111a nhi\u1ec7m: C\u1ea3m gi\u00e1c \u201cn\u00e3o b\u1ecb qu\u00e1 t\u1ea3i\u201d khi ph\u1ea3i x\u1eed l\u00fd nhi\u1ec1u vi\u1ec7c c\u00f9ng l\u00fac, d\u1ec5 b\u1ecf s\u00f3t chi ti\u1ebft v\u00e0 ph\u00e2n t\u00e2m.<\/span><\/p>\n<p><span>N\u1ebfu g\u1eb7p \u0111\u1ed3ng th\u1eddi hai \u2013 ba d\u1ea5u hi\u1ec7u tr\u00ean k\u00e9o d\u00e0i h\u01a1n ba th\u00e1ng, ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb n\u00ean c\u00e2n nh\u1eafc g\u1eb7p b\u00e1c s\u0129 th\u1ea7n kinh ho\u1eb7c chuy\u00ean gia t\u00e2m l\u00fd \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh gi\u00e1 ch\u1ee9c n\u0103ng nh\u1eadn th\u1ee9c.<\/span><\/p>\n<p>(theo Health v\u00e0 ngu\u1ed3n t\u1ed5ng h\u1ee3p)<\/p>\n<p>The post <a href=\"https:\/\/saigonnhonews.com\/doi-song\/suc-khoe\/nao-bo-cung-can-restart-de-phat-trien\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">N\u00e3o b\u1ed9 c\u0169ng c\u1ea7n \u2018restart\u2019 \u0111\u1ec3 ph\u00e1t tri\u1ec3n<\/a> appeared first on <a href=\"https:\/\/saigonnhonews.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Saigon Nh\u1ecf<\/a>.<\/p>\n<p>\u00a0<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u1ed9t nghi\u00ean c\u1ee9u th\u00fa v\u1ecb cho th\u1ea5y b\u1ed9 n\u00e3o con ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u00e1t tri\u1ec3n theo m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng cong \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7n t\u1eeb l\u00fac sinh ra \u0111\u1ebfn khi qua \u0111\u1eddi. Thay v\u00e0o \u0111\u00f3, n\u00f3 tr\u1ea3i qua t\u1edbi b\u1ed1n l\u1ea7n \u201crestart\u201d (kh\u1edfi \u0111\u1ed9ng l\u1ea1i) quan tr\u1ecdng \u1edf tu\u1ed5i ch\u00edn, 32, 66 v\u00e0 83. \u0110\u00e2y l\u00e0 k\u1ebft lu\u1eadn c\u1ee7a &hellip;<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"fifu_image_url":"","fifu_image_alt":"","footnotes":""},"categories":[43],"tags":[],"class_list":["post-62205","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-health"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62205","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=62205"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/62205\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=62205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=62205"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vietvalley.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=62205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}