Những ngày đầu năm 2026, trong những cuộc trà dư tửu hậu hay trên các diễn đàn mạng xã hội, không khó để bắt gặp sự phấn khích của một bộ phận người Việt – đặc biệt là những người có xu hướng bảo thủ ủng hộ phong trào MAGA – chấn động và phần lớn reo hò trước thông tin lực lượng đặc nhiệm Mỹ, dưới lệnh của Tổng thống Donald Trump, đột kích vào tận Caracas để “xích cổ” Nicolas Maduro mang về New York xét xử.
Hình ảnh chiếc phi cơ đáp xuống New York chở theo nhà lãnh đạo Venezuela bị còng tay được coi là chiến thắng vang dội của công lý trước một chế độ độc tài tham nhũng. Với họ, đó là hành động trừng phạt đích đáng dành cho một chế độ cánh tả làm kiệt quệ một quốc gia trù phú.
Nhưng khi tiếng vỗ tay lắng xuống, chúng ta cần nhìn thẳng vào sự thật lạnh người: Một trật tự thế giới mới vừa được xác lập, nơi biên giới quốc gia không còn là bất khả xâm phạm.
Việc Mỹ đơn phương dùng vũ lực quân sự để bắt cóc nguyên thủ của một quốc gia có chủ quyền (dù đó là quốc gia thù địch) mà không cần tuyên chiến hay sự ủng hộ của Liên Hợp Quốc, chính thức xé bỏ tấm màn che mong manh của luật pháp quốc tế. Họ lập luận rằng: “Luật pháp quốc tế chỉ là tờ giấy lộn, kẻ mạnh và có chính nghĩa như Mỹ phải hành động để lập lại trật tự.”
Tuy nhiên, sự hân hoan cảm tính này đang che giấu một nghịch lý nguy hiểm, thậm chí là tư duy tự sát đối với lợi ích cốt lõi của dân tộc Việt Nam. Bởi lẽ, nếu cổ vũ cho logic “kẻ mạnh có quyền làm trái luật vì mục đích riêng,” chúng ta đang vô tình biện minh cho chính kẻ thù nguy hiểm nhất đang đe dọa chủ quyền biển đảo của Việt Nam: Trung Quốc.
Sự trở lại của “Thuyết Ổn Định Bá Quyền” và cái chết của Westphalia
Hành động của Tổng Thống Trump là minh chứng điển hình cho Thuyết Ổn Định Bá Quyền (Hegemonic Stability Theory). Học thuyết này ru ngủ đám đông bằng niềm tin trật tự thế giới chỉ được duy trì khi có một siêu cường áp đảo (Hegemon) sẵn sàng dùng sức mạnh cưỡng chế để thiết lập luật chơi.
Những người ủng hộ ông Trump tin rằng: Mỹ là “bá chủ nhân từ,” Mỹ có quyền đứng trên luật pháp để trừng phạt kẻ xấu. Nhưng họ quên rằng, trong quan hệ quốc tế, khái niệm “đạo đức” vô cùng mong manh, còn tiền lệ pháp lý mới là thứ tồn tại vĩnh viễn. Hành động này đã trực tiếp chà đạp lên nguyên tắc cốt lõi của Hệ Thống Westphalia, nền tảng của quan hệ quốc tế hiện đại, mà cũng chính Mỹ là một trong những quốc gia khởi xướng, là “tôn trọng chủ quyền quốc gia và không can thiệp vào công việc nội bộ.
Khi Mỹ đơn phương bắt cóc nguyên thủ của một quốc gia có chủ quyền mà không được sử đồng thuận lớn từ Hội Đồng Bảo An Liên Hợp Quốc, họ đã gửi đi một thông điệp đậm chất Thuyết Hiện Thực (Realism): “Kẻ mạnh làm những gì họ có thể, và kẻ yếu phải chịu đựng những gì họ phải chịu.” Luật pháp quốc tế lúc này không còn là quy tắc phổ quát, mà chỉ là công cụ của kẻ mạnh, và chiếc lồng nhốt con thú hoang dã mang tên “cường quyền” đã chính thức bị phá vỡ.
Sự tương đồng đáng sợ giữa hai bờ đại dương
Nguy hiểm thay, cái tiền lệ mà người Mỹ vừa xác lập tại Venezuela lại tương đồng một cách đáng sợ với những gì Trung Quốc đang áp dụng tại Biển Đông. Nếu Washington có thể ngang nhiên coi Mỹ Latinh là sân sau theo “Học Thuyết Monroe” để tùy ý can thiệp, thì Bắc Kinh cũng hoàn toàn có thể vin vào cái cớ đó để coi Biển Đông là “vùng đệm an ninh” và không gian sinh tồn cốt lõi của họ. Một khi luật pháp quốc tế trở thành thứ yếu phẩm xa xỉ, Trung Quốc sẽ chẳng còn ngần ngại gì mà không áp đặt “luật rừng” lên những nước láng giềng yếu thế hơn.
Thực tế tại quần đảo Hoàng Sa là minh chứng sống động nhất cho sự tàn khốc của tư duy này. Không cần ồn ào như cách Mỹ bắt giữ Maduro, Trung Quốc đang thực hiện một chiến thuật “Vùng Xám” (Grey Zone Tactics) thâm hiểm hơn nhiều: dùng sự đã rồi để xóa nhòa lịch sử.
Trên đảo Phú Lâm, nơi họ chiếm đóng trái phép từ năm 1974, Bắc Kinh không chỉ quân sự hóa mà còn ráo riết “dân sự hóa” sự hiện diện của mình. Những rạp chiếu phim, trường học, bưu điện hay các tour du lịch tàu biển được dựng lên không nhằm mục đích phát triển kinh tế, mà nhằm tạo ra một lớp vỏ bọc “quản lý thực tế,” hòng tẩy trắng hành vi xâm lược ban đầu. Trung Quốc muốn thế giới nhìn nhận Hoàng Sa như một vùng lãnh thổ yên bình dưới sự cai trị của họ, chứ không phải là một điểm nóng tranh chấp cần giải quyết bằng luật pháp.
Trong bối cảnh “cá lớn nuốt cá bé” đó, Việt Nam đứng ở đâu? Là một quốc gia tầm trung nằm sát nách một siêu cường đầy tham vọng, Việt Nam không thể chạy đua vũ trang để giành lại chủ quyền bằng gươm súng. Vũ khí tối thượng và duy nhất mà chúng ta nắm giữ là tính chính danh lịch sử và sự bảo vệ của luật pháp quốc tế, cụ thể là Hiến chương Liên Hợp Quốc và UNCLOS 1982. Những tư liệu của các đội hùng binh Hoàng Sa – Bắc Hải thời Chúa Nguyễn, những tấm bản đồ phương Tây thế kỷ 18 thừa nhận Paracels thuộc về An Nam, tất cả sẽ trở nên vô nghĩa nếu thế giới quay trở lại thời kỳ hành xử bằng nắm đấm.
Do đó, việc một bộ phận người Việt dù ở phe phái nào vỗ tay tán thưởng khi thấy Mỹ chà đạp lên chủ quyền của Venezuela là một sự ngây thơ về chiến lược, nếu không muốn nói là hành động “tự sát tư duy.” Chúng ta không thể vừa cổ vũ cho hành động phá luật của Mỹ ở Tây bán cầu, lại vừa đòi hỏi Trung Quốc phải thượng tôn pháp luật ở Đông bán cầu. Nếu công pháp quốc tế bị coi là tờ giấy lộn ở New York, nó cũng sẽ bị coi là rác rưởi ở Tam Sa.
Đừng tự đập vỡ khiên chắn của chính mình
Dù hình ảnh ông Maduro bị điệu về New York có thể thỏa mãn những cảm xúc nhất thời, nhưng đó lại là tín hiệu báo động đỏ cho sự suy tàn của chủ nghĩa tự do pháp trị, dọn đường cho một thế giới vận hành theo luật rừng khắc nghiệt của Thuyết Hiện Thực – nơi vốn dĩ là địa ngục đối với các quốc gia nhỏ bé.
Trong một hệ thống vô chính phủ mà các siêu cường được tự do hành động ấy, tiền lệ Mỹ bắt cóc lãnh đạo nước khác sẽ trở thành cái cớ hoàn hảo để Trung Quốc ngang nhiên xây đảo nhân tạo, cấm biển hay Nga sáp nhập lãnh thổ lân bang mà không chịu sự trừng phạt nào. Hơn ai hết, các nước nhỏ như Việt Nam cần một trật tự thế giới dựa trên luật lệ để kiềm chế tham vọng của các nước lớn, bởi việc ủng hộ hành vi bá quyền của ông Trump hôm nay chẳng khác nào gián tiếp hợp thức hóa tư duy “cá lớn nuốt cá bé” mà Bắc Kinh đang áp dụng lên chính dân tộc ta.
Lịch sử chủ quyền Hoàng Sa – di sản máu xương của cha ông dân tộc Việt Nam đã để lại – chỉ có thể được bảo vệ trường tồn bằng sự tôn nghiêm của công pháp quốc tế, chứ không thể đặt cược vào sự cổ vũ mù quáng cho thói hành xử cơ bắp của giới lãnh đạo siêu cường ngang ngược.
The post Từ Venezuela đến Hoàng Sa: Bẫy ‘bá quyền’ và bài toán sinh tồn của Việt Nam appeared first on Saigon Nhỏ.
