Chính Phủ CSVN vừa ban hành nghị định 335 có hiệu lực từ ngày 1 Tháng Giêng, 2026, về việc đánh giá và xếp loại công chức. Văn bản này được giới thiệu như một bước tiến mới trong cải cách hành chính, theo đó công chức sẽ được theo dõi, đánh giá và xếp loại theo thang điểm 100. Cách tính điểm gồm 30 điểm dành cho tiêu chí chung và 70 điểm cho kết quả công việc. Một quy trình có vẻ hiện đại, khoa học và dễ đối chiếu.
Đọc lướt qua nội dung nghị định, nhiều người vội vàng đưa ra kết luận hệ thống hành chính Việt Nam từ nay sẽ hoạt động khoa học hơn, tạo ra một lực lượng cán bộ công chức dám nghĩ dám làm, năng động hơn. Thang điểm 100 tạo cảm giác rạch ròi, minh bạch, dễ đối chiếu tổng thể giữa người này với người khác, có chế tài cụ thể như: Trường hợp có sai sót lớn về nội dung ảnh hưởng đến chất lượng của sản phẩm/công việc thì mỗi lần đánh giá chưa đạt bị trừ 25% điểm chất lượng của sản phẩm/công việc đó, hoặc trường hợp không bảo đảm đúng tiến độ thì mỗi lần chậm bị trừ 25% điểm tiến độ của sản phẩm/ công việc đó. Rõ ràng có sự siết chặt kỷ luật quyết liệt, mọi thứ giống một cuộc chuyển đổi hành chính kiểu mới.
Tuy nhiên, khi đọc kỹ và phân tích sâu vào cách chấm điểm của nghị định 335 lẫn cơ chế vận hành bộ máy, người dân nhận thấy đây là mô hình dễ gây tranh cãi, thậm chí Chính Phủ CSVN còn phơi bày sự thiếu nghiêm túc trong tư duy cải cách. Trước hết, thang điểm 30 dùng để đo lường, đánh giá phẩm chất chính trị, đạo đức, tinh thần trách nhiệm, thái độ phục vụ nhân dân… là một phạm trù hết sức chủ quan. Đây là những tiêu chí không có quy chuẩn, không thể định lượng, không có cơ chế kiểm định độc lập. Vậy đo bằng gì? Lấy số liệu từ đâu? Ai giám sát người chấm? Không có câu trả lời. Điều này dễ rơi vào tình cảnh người được lòng cấp trên thì được chấm điểm cao, ngược lại thì bị chấm điểm thấp. Nói cách khác, người đứng đầu cơ quan muốn cho điểm cấp dưới bao nhiêu là cứ việc ghi vào báo cáo, không một ai đủ quyền kiểm chứng.
Theo nghị định, người đứng đầu cơ quan là người trực tiếp chấm điểm cán bộ công chức. Nghĩa là sếp vừa là người điều hành công việc vừa là người phán xét, vừa là người quyết định mức độ thăng tiến, thu nhập và danh dự của cấp dưới. Vấn đề này đã tồn tại ngay trong cơ quan mà từ mấy chục năm qua nay được hợp pháp hóa hơn; Thứ nhất, quan hệ cá nhân giữa người bị chấm điểm và thủ trưởng thân hay không thân, có họ hàng hay không? Ảnh hưởng đến điểm số. Thứ hai, không có cơ chế giám sát độc lập, giữa người đánh giá và người bị đánh giá có quan hệ cấp trên, cấp dưới trong cùng một cơ quan. Thứ ba, thủ trưởng có thể lợi dụng thang điểm phẩm chất này để làm công cụ khống chế nội bộ, một hành vi hết sức nguy hiểm thể hiện tập quyền. 30 điểm quyết định trực tiếp đến danh dự, thu nhập, sự thăng tiến của cán bộ công chức lại nằm trong cảm xúc của người thủ trưởng.
Câu chuyện hành chính Việt Nam lâu nay dư luận vẫn hay nghe những vụ việc mất đoàn kết nội bộ, nơi cán bộ công chức bị đánh giá thấp chỉ vì mâu thuẫn cá nhân, phe cánh, hoặc do người này “ghen ăn, tức ở” với người kia, hoặc là công chức phản ánh năm nào bản thân cũng hoàn thành tốt nhiệm vụ, nhưng do có xích mích với sếp nên bị trù dập, ghi không hoàn thành. Với 30 điểm cảm tính trong nghị định 335 chẳng những không khắc phục được vấn đề, mà lại hợp pháp hóa mặt tồn tại dưới danh nghĩa đánh giá phẩm chất.
Cán bộ công chức Việt Nam làm việc trong nhiều lĩnh vực khác nhau như: hành chính, pháp lý, thanh tra, điều tra… trong đó rất nhiều việc không đo bằng tiêu chí số lượng, chất lượng hay tiến độ như nội dung nghị định 335 nêu. Đánh giá như vậy là sai bản chất công việc, không đúng với thực tế.
Nghị định 335 còn có chế tài trừ 25% điểm nếu công việc có sai sót hoặc chậm tiến độ. Trong khi nhiều vụ án hình sự hóa quan hệ hành chính-kinh tế, cán bộ công chức ngại ký giấy tờ vì sợ trách nhiệm, nay thêm cơ chế trừ điểm, cán bộ công chức có xu hướng tránh nhận việc khó, chọn làm việc gì an toàn nhất, không dám “máu lửa” với công việc vì làm nhiều dễ sai nhiều và tranh thủ cơ hội ca tụng thủ trưởng. Nghị định khuyến khích đổi mới hoạt động hành chính, nhưng cách chấm điểm lại khiến người ta càng sợ rủi ro, khiến cho tình trạng đùn đẩy, né trách nhiệm ngày càng nghiêm trọng thêm.
Dựa theo những số liệu từ báo đài CSVN thông tin, hiện nay tỷ lệ công chức tại các cơ quan hành chính cấp xã/ phường, tỉnh/ thành phố “hoàn thành tốt – xuất sắc” luôn trên 90%. Trong một hệ thống hành chính mà có gần 99% người hoàn thành nhiệm vụ thì đất nước phải cường thịnh, nhưng thực tế dịch vụ công vẫn chậm, thủ tụ rườm rà, người dân chưa thấy được hiệu quả của cải cách. Bệnh thành tích vẫn được dung dưỡng; báo cáo láo vẫn là công cụ tồn tại; và thang điểm 100 chỉ là lớp áo mới mang tên cải cách để che phủ lối quản trị cũ.
Nghị định 335 thực chất là điển hình của cải cách nửa vời vì áp dụng phương thức hiện đại nhưng vẫn duy trì trật tự quyền lực cũ. Nghị định đặt mục tiêu lượng hóa hiệu suất để phục vụ cải cách tiền lương, tinh giản biên chế và siết trách nhiệm cá nhân, nhưng khi bộ máy vận hành vẫn giữ nguyên, quyền chấm điểm tập trung trong tay người lãnh đạo, điểm số nguy cơ trở thành công cụ quyền lực nhiều hơn là thước đo năng lực, thì không phải là cải cách!
The post Chấm điểm công chức, một cuộc cải cách nửa vời appeared first on Saigon Nhỏ.
