Những ngày cuối năm 2025, chính trường Việt Nam liên tục có những tin đồn đoán đặc quánh mùi tranh đoạt, từ chuyện nhân sự cho Đại Hội Đảng 14 căng thẳng phải kéo dài đến mấy kỳ hội nghị, đến việc hợp nhất hai chức danh tổng bí thư, chủ tịch nước theo mô hình Trung Quốc.
Tâm điểm của mọi bàn tán là Tô Lâm-người đang nắm thực quyền mạnh nhất của CSVN hiện tại, cũng chính là nhân vật sáng giá nhất nếu hai chức danh hợp nhất, không khí nóng bỏng của chính trị bị đẩy lên cao chưa từng thấy.
Hội nghị Trung Ương 15 khóa 13 khép lại với câu hỏi gây tranh cãi: Đại Hội 14, liệu Đảng CSVN có đặt toàn bộ quyền lực Đảng-Nhà Nước là tổng bí thư-chủ tịch nước vào tay một người hay không? Phải thừa nhận, nội bộ CSVN hiện đang chia thành ba tuyến quyền lực rõ ràng: Phe công an dưới sự hậu thuẫn của Tổng Bí Thư Tô Lâm đã tiến hành những đợt thanh lọc bộ máy trong mấy năm qua, đang chiếm thế thượng phong sau nhiều đợt thanh lọc bộ máy. Nhưng nếu quyền lực dồn hết vào một trung tâm-một cá nhân duy nhất thì sẽ tạo ra cơn địa chấn ngầm, quân đội với truyền thống đấu tranh, lực lượng độc lập cũng như có khí tài vượt trội chắc chắn không thể đứng yên. Còn phe Chính Phủ cũng không muốn trở thành cơ quan bị siết quyền điều hành, do đang nắm trong tay ngân sách và vận hành kinh tế, đây vốn là thực quyền quan trọng để duy trì thế cân bằng.
Phe ủng hộ hợp nhất cho rằng, chỉ một trung tâm quyền lực mới chặn được lợi ích nhóm, ổn định nội bộ hơn vì giảm được xung đột phe phái, đưa Việt Nam mang hình ảnh tập quyền kiểu Trung Quốc. Phe phản đối coi đây là cảnh báo rủi ro lớn, việc hợp nhất sẽ phá vỡ cấu trúc quyền lực ngũ cột, không có lợi cho xu hướng đối ngoại và hợp tác kinh tế với các nhà đầu tư quốc tế. Mọi nước đi đều nguy hiểm, Đại Hội 14 là một bàn cờ sinh tử, quyết định cho số phận hai chiếc ghế tối cao sẽ xoay chuyển toàn bộ trật tự chính sự Việt Nam trong nhiều năm tới.
Tuy nhiên, mấu chốt của vấn đề là con người, ai trong giới lãnh đạo cao cấp CSVN hiện tại có ưu thế tuyệt đối như cố Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng ở giai đoạn 2018- 2021?
Từ sự sụp đổ của hai Chủ Tịch Nước Nguyễn Xuân Phúc và Võ Văn Thưởng, đến chuyện ông Lương Cường được đưa lên thay cho đủ “tứ trụ,” chứ không có thực quyền gì, mọi quyết định quan trọng liên quan đến vận mệnh của Đảng và nhà nước Việt Nam hầu như đổ dồn về ộng Tô Lâm. Điều đó khiến câu hỏi về vai trò của chủ tịch nước ngoài lễ tân hiện quá mờ nhạt, có cần thiết phải có một người riêng lẻ hay không? Hợp nhất với tổng bí thư trở thành một người đảm nhận hai chức vụ như vậy có tốt hơn hay không?
Nhiều cuộc tranh luận xoay quanh vị thế của ông Tô Lâm, nhiều ý kiến nhận định Việt Nam có thể xuất hiện một “Tập Cận Bình.” Nhưng so sánh này chỉ đúng một nửa. Được biết, ở Trung Quốc, Chủ Tịch Tập trở thành lãnh đạo tối cao nhờ ba điều kiện mang tính hệ thống. Thứ nhất, Trung Quốc vốn có truyền thống lãnh đạo cá nhân trung tâm. Dù từng trải qua thời kỳ “tập thể hóa” dưới thời Đặng Tiểu Bình, Hồ Cẩm Đào hay Giang Trạch Dân nền tảng chính trị luôn nghiêng về một người đứng đầu có quyền quyết định mọi thứ. Thứ hai, quyền lực quân đội ở Trung Quốc tập trung tuyệt đối vào chủ tịch quân ủy Trung Ương. Chủ Tịch Tập nắm chức này ngay từ khi lên nắm quyền tổng bí thư, đứng trên toàn bộ hệ thống bộ máy hành chính và Đảng. Thứ ba, chiến dịch chống tham nhũng của ông Tập Cận Bình không chỉ làm trong sạch đội ngũ mà còn là cuộc thanh trừng quy mô lớn, vô hiệu hóa đối thủ mà không vấp phải phản công mang tính phe phái.
Tại Việt Nam thì ngược lại, quyền lực được phân chia, nhằm tránh sự tập trung quá mức vào một cá nhân. Bộ Chính Trị và Ban Bí Thư CSVN hoạt động theo nguyên tắc tập thể lãnh đạo. Thêm nữa là, quân đội CSVN không nằm dưới cơ lực lượng công an, và cũng không phải công cụ điều khiển của bất kỳ lãnh đạo nào. Rồi Chính Phủ dù đang bị Bộ Công An giảm quyền ảnh hưởng nhưng dù sao cơ quan này vẫn chỉ là một bộ thuộc Chính Phủ.
Dù vậy, không thể phủ nhận, công an hiện là phe mạnh nhất Việt Nam, và ông Tô Lâm là trung tâm của phe này. Ông kiểm soát mạng lưới an ninh – tình báo rộng, ảnh hưởng sâu vào Bộ Chính Trị, Ban Bí Thư, kiểm soát nhân sự trải dài từ Trung Ương xuống tới địa phương và sở hữu công cụ kỷ luật mạnh nhất hệ thống. Ông Tô Lâm cũng như ông Tập Cận Bình dùng các chiến dịch chống tham nhũng để gia tăng đáng kể ảnh hưởng chính trị.
Tuy nhiên, người có quyền lực nhất không có nghĩa là người có quyền lực tuyệt đối. Như đã nói ở trên, hệ thống chính trị Việt Nam cho đến hiện tại vẫn theo truyền thống ngăn chặn tập trung quyền lực quá mức vào cá nhân. Từ Bộ Chính Trị, Ban Bí Thư, Quốc Hội, Chính Phủ, Ban Tổ chức Trung Ương… đều có quyền phủ quyết.
Có trong tay quân đội và công an, ông Tập Cận Bình lên nắm quyền tuyệt đối ở Trung Quốc ở tư thế không có phe đối trọng tương xứng. Trong khi đó, ông Tô Lâm đối mặt với ít nhất hai đối trọng rõ ràng; Quân đội và Chính Phủ. Mặc dù đang là Bí Thư Quân Ủy Trung Ương nhưng ông Tô Lâm chưa cho thấy khả năng cầm nắm được lực lượng quân đội. Trái lại, quân đội với sức mạnh của mình đủ khả năng ngăn chặn Tô Lâm cùng phe cánh Bộ Công An chi phối quyền lực quốc gia.
Còn với Chính Phủ mà người đứng đầu là Thủ Tướng Phạm Minh Chính, ông Tô Lâm khó áp đặt sức mạnh tuyệt đối. Ông Chính dù yếu thế sau các chiến dịch kỷ luật, nhưng bộ máy Chính Phủ vẫn nắm ngân sách, điều hành kinh tế và mạng lưới địa phương, một thế lực mà Bộ Công An không thể thay thế. Có thể nói, nếu quân đội là bức tường chặn tham vọng tập quyền, thì Chính Phủ là nơi kìm hãm mọi hành vi vượt rào. Bất kỳ nỗ lực thâu tóm quyền lực toàn diện nào từ phe cánh Tô Lâm đều có nguy cơ tạo phản ứng kép giữa Chính Phủ và quân đội.
Ngoài ra, các ủy viên khác trong Bộ Chính Trị, họ tuy không đủ mạnh để tự mình chiếm ưu thế, nhưng đủ để tạo ra thế phủ quyết tập thể. Để ngăn chặn Tô Lâm bức phá, họ sẽ làm rào chắn kích hoạt phản ứng dây chuyền, buộc các ủy viên khác liên minh để giữ thế cân bằng. Với bối cảnh đấu đá ở thượng tầng, khủng hoảng nội bộ sẽ là rất nghiêm trọng, giới lãnh đạo cao cấp CSVN sẽ không muốn “đùa với lửa.”
Một yếu tố quan trọng khác là thời điểm. Ông Tập Cận Bình lên nắm quyền đúng vào lúc ĐCS Trung Quốc đối mặt khủng hoảng quyền lực nội bộ, lo ngại rạn vỡ. Việt Nam hiện nay cũng trải qua biến động lớn, nhưng chưa đến mức phải trao quyền tuyệt đối cho một cá nhân. Bộ máy vẫn hoạt động không đến mức buộc phải siết lại theo mô hình lãnh đạo tối cao.
Trong thực tế, ông Tô Lâm vẫn là một trong những nhân vật quyền lực nhất chính trường. Ông có khả năng cùng lúc nắm giữ hai chức vụ tổng bí thư và chủ tịch nước sau Đại Hội 14, vẫn tiếp tục duy trì ảnh hưởng lớn trong Bộ Công An. Nhưng có như thế nào thì ông vẫn nằm trong vòng kìm chế của quy tắc hệ thống. Ông không thể trở thành lãnh đạo tuyệt đối theo mô hình của Tập Cận Bình-Trung Quốc tại Việt Nam.
Cuối cùng, không phải Tổng Tô có muốn trở thành Chủ Tịch Tập của Việt Nam hay không, mà là CSVN có cho phép điều đó xảy ra hay không? Khả năng là “không.” Ông Tô Lâm mạnh nhưng không phải tuyệt đối, và cả khi nắm hai ghế tối cao sau Đại Hội 14, ông vẫn phải tuân theo khuôn khổ tập thể lãnh đạo.
The post Tô Lâm là ‘Tập Cận Bình’ của Việt Nam? appeared first on Saigon Nhỏ.
