Tâm điểm chính trị tháng 9/2026
Tháng 9/2026, sự chú ý tại Washington không tập trung vào Hội trường Đại hội đồng Liên Hợp Quốc mà vào cuộc gặp giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Tòa Bạch Ốc. Các vấn đề như AI, công nghệ, đầu tư và chuỗi cung ứng đang trở thành trọng tâm của cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung.
Việt Nam, với chuyến công du của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm qua Nga, Pháp, Mỹ và Canada, đang ở trong một thời điểm nhạy cảm. Ông Tô Lâm dự kiến phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc trước khi tiếp tục tới Canada.
Thách thức cho Việt Nam
Việt Nam không thể hoạt động trong khoảng trống chiến lược khi mà cuộc gặp giữa Trump và Tập diễn ra. Hà Nội có thể phải hoạt động trong cái bóng của cuộc gặp này, đặt ra câu hỏi về những gì Việt Nam có thể đạt được trong bối cảnh chương trình nghị sự bị chi phối bởi hai siêu cường.
Thương mại và bất đối xứng
Sự bất đối xứng lớn nhất trong quan hệ thương mại giữa Việt Nam, Mỹ và Trung Quốc được thể hiện qua số liệu xuất nhập khẩu. Trong tám tháng đầu năm 2026, Việt Nam có thặng dư 106,6 tỷ USD với Mỹ nhưng thâm hụt 107,7 tỷ USD với Trung Quốc. Việt Nam cần thị trường Mỹ để duy trì xuất khẩu và dòng vốn, trong khi Washington có nhiều công cụ để gây sức ép.
Việt Nam có thể đáp lại bằng cách cam kết mua thêm hàng hóa và năng lượng từ Mỹ, nhưng điều này vẫn chỉ là một cuộc trao đổi. Việt Nam cần dùng quy mô thị trường và vị trí trong chuỗi cung ứng để có thêm không gian chính sách từ Washington.
Giữa hai cối xay
Việt Nam không thể tách rời khỏi Trung Quốc, vì nền sản xuất xuất khẩu phụ thuộc vào nguyên liệu và linh kiện từ nước này. Washington muốn Việt Nam trở thành một mắt xích đáng tin cậy hơn trong chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh muốn duy trì vai trò trung tâm của mình.
Việt Nam phải sống với cả hai thực tế này, và giới hạn của “ngoại giao cây tre” trở nên rõ ràng khi năng lực quốc gia không đủ mạnh để tạo ra không gian chính trị.
Không thể chọn bên, nhưng phải chọn cách đứng
Việt Nam đang đối mặt với một nghịch lý: càng trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu, càng quan trọng với Mỹ, nhưng lại phải đối diện với yêu cầu về xuất xứ và thương mại cân bằng. Ngược lại, nếu hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng Trung Quốc, Việt Nam càng khó đáp ứng kỳ vọng của Washington.
Việt Nam cần nâng cao tỷ lệ giá trị nội địa trong xuất khẩu, đa dạng hóa nguồn cung, phát triển công nghệ và cải thiện môi trường pháp lý để thu hút dòng vốn chất lượng cao. Hà Nội không thể ngăn Washington và Bắc Kinh mặc cả, nhưng có thể quyết định cách thức tham gia vào cuộc mặc cả này.
Việt Nam không thể chọn giữa Mỹ và Trung Quốc, nhưng có thể xây dựng đủ năng lực để cả hai cường quốc đều cần đến mình, thay vì chỉ là một nước phụ thuộc vào quyết định của họ.
