Chim bay về phương Nam trốn mùa tuyết giá là chuyện xảy ra hàng năm, từ Đông sang Tây, từ Á Châu đến Mỹ Châu; nhưng lạ lùng là năm nay, người ta bắt đầu thấy những con chim sinh sống ở Bắc Cực cũng… xuôi Nam!
Lạ lắm bạn ạ, nhiều nơi tại Huê Kỳ, bá tánh bắt đầu thấy loài cú tuyết (Snow Owl) xuất hiện ở miền Đông Bắc, từ Boston, Massachusetts đến Florida và cả vùng Bermuda! Chúng bay từng đàn nhiều con chứ không không xuất hiện lẻ loi như lối sống quen thuộc cũ.
Cú tuyết xuất hiện trong mùa đông, và thỉnh thoảng chỉ thấy ở những đồi cát khô. Nhưng mấy năm gần đây, chẳng hiểu tại sao cú tuyết lại là đà ở phi trường Logan, Boston khiến bá tánh hoảng hồn về tai nạn cho người và cả cho chim chóc!
Mùa hè, cú tuyết loanh quanh ở Bắc Cực săn mồi cả ngày vì trời sáng suốt 24 tiếng. Khi thức ăn như con mồi lemming (một loài chuột sinh sống tại Bắc Cực) sinh sản rầm rộ, được no đủ nên “dân số” cú tuyết cũng gia tăng ào ạt.
Là loài cú nặng ký nhất (cỡ 4 cân Anh), cao cỡ 20 – 27 phân Anh; cánh xoải rộng đến 54 – 66 phân Anh, trong chi họ cú, cú tuyết rất đẹp, cả thân mình trắng (như tuyết) với đôi mắt viền vàng như mắt mèo nên khi chúng xuất hiện là những người yêu chim muông rủ nhau đi xem. Người ta đặt ống nhòm, ngồi trong bụi rậm chờ cú tuyết xuất hiện để ngắm nghía và chụp hình…
Con trống thường có những vằn nâu đen khi còn thơ ấu, lông chuyến màu tuyết trắng khi trưởng thành. Chim mái giữ nguyên những vằn nâu đen này suốt đời.
Giống cú tuyết giữ gìn ‘bờ cõi’ cẩn mật nhất là nơi chúng đẻ trứng và ấp trứng; ngay cả những vùng chúng di tản đến vào mùa đông. Nôm na là đi đến đâu, cú tuyết chiếm đất giành chỗ đến đó. Khi bị ‘xâm lấn,’ cú tuyết sẵn sàng thí mạng để bảo vệ lãnh thổ, ngay cả khi uýnh lộn với các con Cú tuyết đồng chủng khác. Cú tuyết thường trở về chốn cũ sau những mùa đông ở nơi tạm dung.
Khác với các chi họ cú khác, cú tuyết sinh hoạt vào ban ngày, khi trời sáng. Trong mùa hè Bắc Cực, cú tuyết có thể ‘tiêu thụ’ cả 1,600 con lemming hàng năm.
Chim nhi đồng có thể sinh sống tại nơi khá xa chốn sinh thành, các chuyên gia về môi sinh đã ghi chép được dấu vết di chuyển của một tổ chim cú tuyết; từ Victoria Island trong vùng Bắc Cực của Canada, có con lang thang đến tận Hudson Bay, trong khi anh chị em bay đến vùng đông nam Ontario, và cả bờ biển phía đông của Nga Sô. Tạm hiểu là gia đình kia tan đàn xẻ nghé, mỗi con chim tản ra xa lắm, xa lắm!
Lông vũ rất dày nên cú tuyết có thể chịu được cái lạnh Bắc Cực, và có tuổi thọ khá dài so với các loài chim khác. Trong thiên nhiên, con chim “già” nhất, đánh dấu tại Massachusetts năm 1988, được tìm thấy lần nữa vào năm 2004, có số tuổi là 16 năm, 8 tháng. Khi được nuôi dưỡng, cú tuyết có thể sống đến 30 năm.
Cú tuyết thích sống trong các vùng đất có cây cối và không gian rộng. Chim săn mồi nên thường chọn vị trí ở trên cao, dễ quan sát chung quanh. Cú tuyết chọn con mồi là loài hữu nhũ, nhất là lemming; đôi khi chúng ăn thịt ptarmigan (gà gô) và các loài chim biển. Đây là giống chim dễ sống, thích nghi với môi trường nhanh chóng, chúng chụp bắt các con chim nhỏ khác trên đường bay. Nói giản dị là “gặp gì ăn nấy” từ chuột, thỏ đến chim choc, vịt, ngỗng!
Chim trống chọn “nhà” hay lãnh thổ và chim mái xây tổ trong vùng đất nhà. Chim mái xây tổ trên mặt đất trống trải, đào đất bằng chân rồi áp mình vào lỗ trống để tạo hình thể, Cú tuyết xây tổ để đẻ trứng trong khoảng 18-25 ngày; đẻ mỗi lứa khoảng 3-11 trứng; trứng ấp khoảng 32 ngày thì nở thành chim non. Nhi đồng mới sanh thường mù, 5 ngày sau mới mở mắt. Cú tuyết có thể xài đi xài lại tổ cũ trong nhiều năm.
Cú tuyết làm tổ trong những nơi hẻo lánh và di chuyển nên con người khó lòng tìm hiểu và theo dõi chúng một cách chi tiết. Do đó, ta không thể đoán ra có bao nhiêu Cú tuyết hiện diện tại từng địa phương.
Cú tuyết là giống chim được bảo tồn, nghĩa là ta không được phép săn bắn hay đuổi bắt.
Năm nay trước những cơn bão tuyết bất thường, như các trận bão do sự chuyển dịch theo lốc xoáy của khối băng Bắc Cực, ta thấy cú tuyết xuất hiện khá đông và các chuyên gia về môi sinh phỏng đoán rằng Cú tuyết theo các tảng băng Bắc Cực mà đi về phía Nam.
Những người yêu chuộng chim chóc đã bắt đầu ghi chép việc “nhìn thấy” của họ trên trang mạng ebird. Đây là một trang nhà do trường đại học Cornell University cùng the National Audubon Society thành lập để tìm kiếm và theo dõi dấu vết các loài chim di, đặc biệt là Cú tuyết.
Dường như cú tuyết ưa chuộng phi trường vì khoảng trống bao la, cỏ cắt sát gốc được phủ tuyết nên trông như một một bình nguyên trên Bắc Cực, nơi sinh trưởng của cú tuyết. Do đó, chúng quây quần ở phi trường. Chim chóc làm tổ quanh phi trường là điều không hay vì có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của máy bay (lỡ chim chui vào cánh quạt) nên nhân viên an phi nhọc lòng xua đuổi. Sau khi nhân viên an ninh phi trường New York và New Jersey bắn chết ba con cú tuyết thì dư luận nổi lên than phiền, phản đối; họ đành chọn cách đặt bẫy và đốt pháo để xua đuổi cú tuyết khỏi vòng đai phi trường nhưng không mấy thành công.
Các chuyên gia cũng như những người ngắm chim chóc đều không biết tại sao năm nay cú tuyết lưu lạc mãi đến vùng Bắc Mỹ và với con số đông đảo như thế. Có thể là do thức ăn dư thừa và khí hậu tại Bắc Cực có phần ấm áp nên cú tuyết sinh sản rầm rộ và phải “di tản” đến những nơi xa xôi để sinh tồn?
Tuy nhiên theo Tiến Sĩ Kevin J. McGowan, một chuyên viên tại Cornell, những chi tiết ghi chép được từ các mẩu “chip” gắn trên một số cú tuyết, loài chim này thay vì bay về miền nam nắng ấm, cũng bay lên phía Bắc và săn mồi từ các vũng băng nơi vịt biển và các loài chim biển khác sinh sống. Nói một cách khác, giả thuyết thức ăn dư thừa và sinh sản rầm rộ nên cú tuyết xuôi Nam kiếm sống không mấy thuyết phục khi đối chứng với các dữ kiện thu góp được.
Giáo Sư McGowan phỏng đoán rằng khí hậu thay đổi, băng Bắc Cực đang tan dần tạo nên nhiều con đường mới ở phía Bắc. Đây là vùng môi sinh đang thay đổi dữ dội nên cú tuyết xuôi Nam nhiều hơn là bay về hướng Bắc. Việc chim di từng đàn lớn là một hiện tượng cần được tìm hiểu và theo dõi vì dữ kiện này có thể dự báo các thay đổi lớn trong thiên nhiên.
Trong khi ta chưa hiểu rõ ràng về hiện tượng thiên di của cú tuyết, việc sử dụng kỹ thuật định vị và dụng cụ theo dõi sẽ cung cấp nhiều dữ kiện mới mẻ về Cú tuyết nói riêng và các hiện tượng thiên nhiên khác nói chung. Theo ông Chris Wood, một chuyên viên khác tại Cornell, mỗi tháng, ta thu góp được dữ liệu từ 3-5 triệu bản tường trình khắp nơi trên eBird.
Kho dữ liệu eBird sẽ cung cấp nhiều dữ kiện về cú tuyết, giúp các chuyên viên so sánh và tìm hiểu dễ dàng hơn. Đây là một dự án mà người yêu chuộng chim chóc có thể trực tiếp đóng góp đóng góp với chuyên viên trong việc học hỏi về sự thay đổi của thiên nhiên chung quanh.
The post Những con cú tuyết di tản appeared first on Saigon Nhỏ.
