Cách đây 38 năm, vào ngày 19 tháng 6 năm 1988, tại Quảng trường Thánh Phêrô (Vatican), Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã chủ tế Thánh lễ tuyên phong 117 Thánh Tử Đạo Việt Nam. Đây là một trong những sự kiện tôn giáo quan trọng bậc nhất của Giáo hội Công giáo Việt Nam trong thế kỷ 20.
Tuy nhiên, thay vì chỉ là một nghi thức tôn giáo thuần túy, lễ tuyên phong này đã gây ra căng thẳng nghiêm trọng giữa Tòa Thánh Vatican và chính quyền Cộng sản Việt Nam lúc bấy giờ.
Hà Nội Phản Ứng Mạnh Mẽ
Chính quyền Hà Nội coi việc tuyên phong là một hành động chính trị thù địch có chủ đích. Trong danh sách 117 vị Thánh Tử Đạo có nhiều linh mục, tu sĩ và giáo dân bị cho là “cộng tác với thực dân Pháp và Mỹ”. Hà Nội lo ngại cộng đồng người Việt tị nạn hải ngoại sẽ lợi dụng sự kiện này để tổ chức các hoạt động chống cộng quy mô lớn.
Để ngăn chặn, chính quyền đã áp dụng hàng loạt biện pháp quyết liệt:
- Cấm tất cả các Giám mục Việt Nam sang Roma tham dự Thánh lễ.
- Cấm tổ chức bất kỳ buổi lễ tưởng niệm hay Thánh lễ nào trong nước vào ngày 19/6.
- Giám sát chặt chẽ các nhà thờ, cấm giáo dân tập trung đông người.
Dù vậy, khoảng 8,000 người Việt từ nhiều quốc gia vẫn quy tụ về Quảng trường Thánh Phêrô để tham dự Thánh lễ.
Ý Nghĩa Lịch Sử Của Sự Kiện Năm 1988
38 năm sau, vào ngày 2 tháng 7 năm 2026, Giáo hội Công giáo Việt Nam lần đầu tiên tổ chức Thánh lễ Tuyên Phong Chân Phước ngay trên đất Việt Nam tại nhà thờ Tắc Sậy (Cà Mau), với sự tham dự dự kiến của hơn 70,000 người.
Đây được xem là một cột mốc quan trọng trong quan hệ giữa Việt Nam và Vatican, sau hàng thập niên căng thẳng và đối thoại dần dần.
Lễ tuyên phong năm 1988 không chỉ là việc phong Thánh cho 117 vị tử đạo, mà còn phản ánh nỗi sợ hãi của một chế độ khi đối diện với sức mạnh tinh thần của đức tin Công giáo và cộng đồng tín hữu kiên cường.
Dù đã qua 38 năm, câu chuyện ngày 19 tháng 6 năm 1988 vẫn còn nguyên giá trị lịch sử, đồng thời là bài học sâu sắc về mối quan hệ giữa tôn giáo và chính trị tại Việt Nam.
