2 tháng 7 năm 2026, đánh dấu tròn 50 năm kể từ khi tên Sài Gòn chính thức bị xóa khỏi bản đồ và các văn bản hành chính của Việt Nam.
Vào ngày 2 tháng 7 năm 1976, sau hơn một năm kể từ ngày 30 tháng 4 năm 1975, Quốc hội khóa đầu tiên của nước Việt Nam đã thông qua nghị quyết chính thức đổi tên Sài Gòn – Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh.
Ý định đã có từ rất sớm
Theo nhà báo Huy Đức trong cuốn sách “Bên Thắng Cuộc”, ý tưởng đổi tên Sài Gòn đã được phía cộng sản ấp ủ từ rất lâu, thậm chí từ khi đất nước còn chia cắt. Năm 1954, nhà thơ Tố Hữu đã gọi Sài Gòn là “Thành phố Hồ Chí Minh” trong một bài thơ của mình.
Sau ngày 30/4/1975, dù chưa có nghị quyết chính thức, tên “Hồ Chí Minh City” đã được sử dụng công khai và thường xuyên trên báo chí, phát thanh và các văn bản của chính quyền mới.
(Một phụ nữ Việt Nam bán báo bên ngoài Căn cứ Không quân Tân Sơn Nhất 191, gần Sài Gòn năm 1972)Lý do chính trị phía sau việc đổi tên
Việc đổi tên không chỉ mang tính biểu tượng mà còn mang đậm màu sắc chính trị. Chính quyền mới muốn khẳng định chủ quyền hoàn toàn, xóa bỏ dấu vết của chế độ cũ (Việt Nam Cộng Hòa) và thay vào đó là biểu tượng của người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam.
Hàng loạt tên đường cũng bị thay đổi: Tự Do thành Đồng Khởi, Công Lý thành Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Cộng Hòa thành Nguyễn Văn Cừ… Theo một tài liệu, khoảng 26% tên đường ở Sài Gòn sau năm 1975 đã bị thay đổi.
Sài Gòn vẫn sống trong lòng người
Dù tên chính thức là Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng hơn 50 năm qua, người dân trong nước lẫn hải ngoại vẫn tiếp tục gọi là Sài Gòn. Tên gọi này không chỉ là thói quen mà còn mang theo ký ức, tình cảm và bản sắc văn hóa của một thời kỳ lịch sử.
Thậm chí, vào năm 2025, trong đợt sắp xếp đơn vị hành chính, một phường trung tâm thuộc Quận 1 cũ đã được chính thức đặt tên là phường Sài Gòn — một sự thừa nhận ngầm rằng cái tên Sài Gòn vẫn có sức sống mãnh liệt và giá trị thương hiệu mạnh mẽ.
(Những cô gái trẻ chạy xe Honda trên đường phố Sài Gòn năm 1972)Ý nghĩa của 50 năm
50 năm sau ngày Sài Gòn “mất tên”, câu chuyện về cái tên này vẫn là một đề tài nhạy cảm nhưng cũng đầy sức sống. Nó phản ánh rõ nét cuộc đấu tranh giữa ký ức tập thể và ý chí chính trị, giữa tên gọi chính thức và tên gọi trong lòng người.
Dù chính quyền có gọi bằng tên gì, đối với hàng triệu người Việt trong và ngoài nước, thành phố này vẫn mãi là Sài Gòn — thủ đô của miền Nam tự do trong ký ức, và là nơi gắn liền với hành trình tị nạn, sinh tồn và vươn lên của một dân tộc.
Đường phố Sài Gòn trước năm 1975
