Một báo cáo mới công bố về tình hình nhân quyền tại Việt Nam giai đoạn 2024–2025 cho thấy nhiều quan ngại về việc gia tăng kiểm soát thông tin, hạn chế quyền tự do ngôn luận và mở rộng quyền lực của bộ máy an ninh trên không gian mạng.
Theo báo cáo của Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam, chính quyền Việt Nam trong những năm gần đây đã ban hành hoặc sửa đổi nhiều luật và nghị định liên quan đến báo chí, Internet và an ninh mạng. Những thay đổi này được cho là nhằm tăng cường quản lý nội dung thông tin và hoạt động trực tuyến của người dân.
Siết chặt kiểm soát báo chí và truyền thông
Báo cáo cho biết Luật Báo chí sửa đổi năm 2025 tiếp tục khẳng định vai trò của báo chí trong việc tuyên truyền và bảo vệ đường lối của Đảng và Nhà nước. Theo quy định mới, nhà báo phải tham gia các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ và đạo đức để được cấp thẻ hành nghề, đồng thời có thể phải báo cáo nguồn tin cho cơ quan công an khi được yêu cầu.
Ngoài ra, luật cũng giới hạn các nội dung báo chí liên quan đến các vấn đề như chính trị, quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Các nhà quan sát cho rằng những quy định này có thể làm giảm không gian hoạt động độc lập của truyền thông.
Tăng cường kiểm soát không gian mạng
Một nội dung đáng chú ý khác trong báo cáo là việc sửa đổi Luật An ninh mạng và ban hành Nghị định 147/2024 về quản lý dịch vụ Internet và thông tin trên mạng. Những quy định mới yêu cầu người dùng mạng xã hội phải cung cấp thông tin cá nhân như họ tên, ngày sinh và số điện thoại khi sử dụng dịch vụ.
Chỉ những nền tảng mạng xã hội được cấp phép mới được phép cung cấp và chia sẻ nội dung, và người dùng có thể bị đình chỉ hoạt động nếu vi phạm các quy định về nội dung.
Theo dữ liệu được dẫn trong báo cáo, các nền tảng công nghệ lớn như Facebook, Google và TikTok đã gỡ bỏ hàng nghìn nội dung bị chính quyền Việt Nam cho là vi phạm pháp luật.
Bộ máy kiểm soát thông tin được mở rộng
Báo cáo cũng đề cập đến vai trò của Ban Chỉ đạo 35, một cơ chế được thành lập nhằm bảo vệ “nền tảng tư tưởng của Đảng” và phản bác các quan điểm bị coi là sai trái hoặc thù địch. Tổ chức này hoạt động từ cấp trung ương đến địa phương với sự tham gia của lực lượng tuyên giáo, công an và quân đội.
Song song đó, các đơn vị chuyên trách về an ninh mạng và tác chiến không gian mạng cũng được tăng cường nhân sự và quyền hạn nhằm giám sát hoạt động trên Internet.
Những vụ việc liên quan đến quyền con người
Báo cáo cũng nêu một số trường hợp liên quan đến việc tử vong trong khi bị giam giữ hoặc các cáo buộc bạo lực trong quá trình thi hành pháp luật. Những vụ việc này được đưa ra như ví dụ về các vấn đề liên quan đến minh bạch và trách nhiệm giải trình trong hệ thống tư pháp.
Ngoài ra, báo cáo cũng đề cập đến các hoạt động giám sát và tấn công mạng nhằm vào các tổ chức xã hội dân sự và nhóm hoạt động nhân quyền.
Hệ thống pháp luật ngày càng siết chặt
Một trong những điểm quan trọng được nhấn mạnh trong báo cáo là việc sửa đổi hàng loạt luật liên quan đến thông tin và truyền thông, bao gồm:
- Luật Báo chí 2025 (sửa đổi)
- Luật An ninh mạng 2025
- Nghị định 147/2024 về quản lý dịch vụ Internet
Theo báo cáo, các quy định mới tiếp tục khẳng định báo chí phải phục vụ nhiệm vụ tuyên truyền và bảo vệ đường lối của Đảng và Nhà nước.
Điều này cho thấy mô hình báo chí tại Việt Nam vẫn mang tính quản lý tập trung, trong đó nhà báo phải được cấp thẻ hành nghề và có thể bị yêu cầu cung cấp nguồn tin cho cơ quan công an khi cần thiết.
Về mặt pháp lý, các luật này được chính quyền giải thích là nhằm đảm bảo an ninh quốc gia và trật tự xã hội. Tuy nhiên, các tổ chức nhân quyền cho rằng phạm vi của các quy định quá rộng và có thể được áp dụng để hạn chế các tiếng nói phản biện.
Internet trở thành chiến trường kiểm soát thông tin
Một thay đổi lớn trong những năm gần đây là việc chính quyền chú trọng hơn đến không gian mạng.
Nghị định 147/2024 quy định người dùng mạng xã hội phải cung cấp thông tin cá nhân như họ tên, ngày sinh và số điện thoại tại Việt Nam.
Ngoài ra, chỉ các nền tảng được cấp phép mới được phép cung cấp nội dung và người dùng có thể bị đình chỉ hoạt động nếu vi phạm quy định về nội dung.
Điều này cho thấy một xu hướng chuyển từ kiểm soát nội dung sang kiểm soát danh tính người dùng, một chiến lược mà nhiều quốc gia đang áp dụng để giảm tính ẩn danh trên mạng.
Theo số liệu được trích dẫn trong báo cáo, chính quyền Việt Nam đã làm việc với các nền tảng công nghệ lớn để gỡ bỏ nội dung bị cho là vi phạm pháp luật.
Facebook đã gỡ gần 9.000 nội dung, Google gỡ hơn 6.000 nội dung trên YouTube, và TikTok gỡ gần 1.000 nội dung theo yêu cầu của phía Việt Nam.
Những con số này cho thấy mức độ hợp tác ngày càng lớn giữa chính quyền và các công ty công nghệ toàn cầu.
Bộ máy kiểm soát thông tin được tổ chức chặt chẽ
Bên cạnh luật pháp, báo cáo cũng chỉ ra sự mở rộng của các cơ quan chuyên trách kiểm soát thông tin, trong đó đáng chú ý là Ban Chỉ đạo 35.
Cơ quan này được thành lập nhằm bảo vệ “nền tảng tư tưởng của Đảng” và phản bác các quan điểm bị xem là sai trái hoặc thù địch.
Ban Chỉ đạo 35 có hệ thống từ trung ương đến địa phương và phối hợp với các lực lượng tuyên giáo, công an và quân đội.
Cùng với đó là sự phát triển của các đơn vị như:
- Cục An ninh mạng
- Bộ Tư lệnh Tác chiến Không gian mạng
Điều này cho thấy nhà nước đang xây dựng một hệ thống quản lý thông tin đa tầng, kết hợp giữa luật pháp, cơ quan hành chính và lực lượng kỹ thuật.
Báo cáo Nhân Quyền Việt Nam 2024–2025 cho rằng các chính sách và luật mới đang mở rộng quyền kiểm soát của nhà nước đối với thông tin và hoạt động trực tuyến. Trong khi chính quyền Việt Nam cho rằng các biện pháp này nhằm bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự xã hội, các tổ chức nhân quyền cho rằng cần có thêm các cải cách để bảo vệ quyền tự do ngôn luận, quyền tiếp cận thông tin và sự minh bạch trong hệ thống pháp luật.
Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam được thành lập vào năm 1997, quy tụ một số cá nhân và đoàn thể dấn thân trong lãnh vực tranh đấu và bảo vệ nhân quyền và tự do mà mọi người dân Việt Nam đều có quyền hưởng như đã được quy định trong Tuyên Ngôn Quốc Tế Nhân Quyền và các văn kiện quốc tế nhân quyền khác.
LIÊN LẠC
Mạng Lưới Nhân Quyền Việt Nam
8971 Colchester Ave, Westminster, CA 92683
Tel.: (714) 657-9488
https://www.vietnamhumanrights.net
https://www.facebook.com/mlnqvn
Email: vnhrnet@vietnamhumanrights.net
